Танилцуулга

Ò¿¿õ çóëñàí Ñàéõàí íóòàã

   Ìàíàé ñóì ò¿¿õ ñî¸ëûí äóðñãàëààð àðâèí, ò¿¿õò õ¿ì¿¿ñýýð îëîí, ò¿¿õýí ¿éë ÿâäëààð ä¿¿ðýí ãàéõàìøèãòàé íóòàã. “Ñàéõàí” ãýäýã îíîîñîí íýð îâãèéí áàéãóóëëûí ¿åä îâîã á¿ð ãàë ãîëîìò íýðòýé, òóñ òóñûí ñ¿ëä òóã, îíãîí ø¿òýýí äóó õóóð, á¿æèã íààäàìòàé ÿðèà óðèàòàé, íèéòèéí ø¿òëýã áèøðýëòýé, îâãèéí ø¿òýýí íü “ Îíãî” õýìýýí îíöãîé ãàíö ñàãëàãàð ìîä, ñîíèí õà÷èí õýëáýðòýé óóë, îâîî, óñíû òàõèëãàòàé áàéõàä ¿¿ññýí ãýäýã.  Ìàíàé ýíý íóòàãò îðøèí àìüäàð÷ áàéñàí îâãèéíõîí ýçýí õààíû ñýíòèé øèã, ýðõýò òºðèéí èíäýð øèã, ýðäýìò õàìáûí æàâäàí øèã, ýðäýíèéí õàø àâäàð øèã, ýíõ àìãàëàí õýâòýý çààí øèã, ýðãýí òîéðîíäîî áèøðýãäñýí ýíý èõ õàéðõàí óóëàíäàà ýðõìèéí äýýä “Ñàéõàí” ãýäýã ºðãºìæëºëò àëäàð íýðèéã îíîîæ õàéðëàñàí. Ñàéõàí õàíãàé íóòãèéí ñààðøã¿é àëäàð ñóó íü ñóóò áîãä ×èíãèñ õààíû ñóóðèí ºð㺺íèé áóóðü òóóðü, àð õàëõäàà àëäàðøñàí àâàðãà õ¿÷òíèé àëäàð ñóó, àëñûí àÿí äàéíû ýöýñøã¿é õóðäàí õ¿ëýã àäóóí ñ¿ðãèéí õàòèðàà, àðèóí ðàøààí ýì àéðàã õýìýýõ òàíñàã èäýý, ýðýëõýã áààòàð çîðèãòîí, ýãýë áîäü ñýòãýëòýí, ýðø¿¿ä ã¿äýñ çàíòàí, öýöýí öýëìýã óõààíòàí öýâýð àðèóí ¸ñ ñóðòàõóóíòàí, àç õèéìîðüòîé ºâºã äýýäýñ ºíºº ¿åèéíõíèéã äàìæèí ìàíäñààð áàéíà.

 

Ñàéõàí óóë

“ Ñàéõàí” õýìýýõ óóë Þðèéí õýìýýõ äºðâºí ñàÿ æèëèéí ºìíº äºðºâäºã÷ ãàëâûí ¿åä òóíàìàë, áÿëõìàë áîðæèí ÷óëóóí ñóóðèí äýýð á¿ðýëäýí òîãòñîí áºãººä äóíä ¿å äàâõàðãàä íü ÷óëóóí í¿¿ðñíèé ¿å äàâõàðãà õóðàëäàí òîãòæýý. Ýíý õàéðõàí óóëûí ºíäºð íü äàëàéí ò¿âøíýýñ 1862 ì þì. Ýíý óóëûí ýðãýí òîéðîíä Ñààäàãò/1886ì/ Ýðýýí /1883ì/, Íîìãîí /1850ì/, ªðºãòèé /2077ì/, Ðàøààíò / 1922ì/, Áººðèéí ãîçãîð /1851ì/, ×à÷èðò /1860ì/, Õóðèìò /1840ì/, Õóñòàé /1810ì/, Óãàëç /1716ì/, Àòàéò /1893 ì/, Áàéøèð /1980ì/, çýðýã áýñðýãõýí óóëñ õ¿ðýýëýí òîãòñîí. Óóë óóëñûí îðãèë áèå áèåýýñýý õîë÷ óóæèì áýëýýðýý ¿ðãýëæ õîëáîîòîé . Óñ óñíû ãîëäèðîë áèå áèåýýñýý çàéòàé ÷ îéðòñîîð íèéëæ ìºðºí áîëäîã. Ñàéõàí óóëûí ýðãýí òîéðîíä ªðºìèéí, ªðºõòèé, Óðàí òîãîî, Ìàíäàë, ªð㺺ò, Ñààäàãò çýðýã óíòàðñàí ãàëò óóë áàéäàã. Ýíä áàñ ãàçàð õºäëºëòèéí èäýâõèòýé á¿ñ îðøäîã.

            Áóëãàí àéìãèéí Ñàéõàí ñóì àíõ 1924 îíû íàéìäóãààð ñàðä Áîãä õàí óóëûí àéìãèéí Áóëãàí õàí óóëûí õîøóóíû õàðüÿàíä áàéãóóëàãäæýý. Îéò õýýðèéí á¿ñýä 2773 àì.êì íóòàã äýâñãýðòýé, ºìíº òàëààðàà Ìîãîä ñóì, áàðóóí ºìíº, áàðóóí òàëààðàà Àðõàíãàé àéìãèéí ªëçèéò, Õàéðõàí ñóì, õîéò òàëààðàà Áàÿí-Àãò, ç¿¿í õîéò òàëààðàà Õóòàã-ªíäºð ñóì, ç¿¿í òàëààðàà Áóãàò, Îðõîí ñóìòàé õèëëýíý.

ÁÍÌÀÓ-ûí ÀÈÕ-ûí Òýðã¿¿ëýã÷äèéí 1977 îíû 4 ñàðûí 4-íû ºäðèéí 75 äóãààð çàðëèãààð Ñàéõàí ñóìûí íóòãèéí õèëèéí äýýñèéã äàðààõ áàéäëààð :

Õóñòûí îâîî /1810,9ì.ºíäºð/ Ãîîõîéí ãîçãîð /1785,5 ì.ºíäºð/, Õàëòàðûí îâîî /1379,9 ì.ºíäºð/, Õóðèìòûí îâîî /1779,8 ì,ºíäºð/, ×à÷èðòûí îâîî /1761,8 ì.ºíäºð/

Öàõàðûí áàðóóí ºíäºð /1771,6 ì.ºíäºð/, Îðîîõ /1790,3 ì.ºíäºðî/, Õàâ÷óóãèéí äàâàà, Áàãà õàâ÷óó /1569,0ì.ºíäºð/, Èíäýðò óóë /1850,7 ì.ºíäºð/, Õºíäëºí/ 17718ì.ºíäºð/, Øàðõàä /1666,3 ì.ºíäºð/, ªðìèéí öàãààí íóóð- ªðìèéí ãîëûí óóëçâàð, ªðìèéí öàãààí íóóðûí ç¿¿í ýðãýýð, ªðìèéí äîîä îâîî, ªðõòýé îâîî /2077,7ì.ºíäºð/, ªðõòýé îâîîíû óðä ¿ç¿¿ðýýð Îðõîí ãîëä îðæ, Îðõîí ãîëûí óðä ýðãýýð ºãñºæ, Ãóðàâäóãààð øîí, Áàéøèðûí íóðóó /17614,9ì. ºíäºð/, Äóíä äàâàà àëàã òîëãîé  /1414.7ì.ºíäºð/, Ñàõàëò Õàéðõàí /1539,0ì.ºíäºð/, Óëààí òîëãîé Äýë, ¯¿äýíò îâîî , Øàð ÷óëóóíû áàë÷èí, Öàö /1810,6ì. ºíäºð/ Øèíý óñ íóóðûí ç¿¿í çàõ /1465,9 ì.ºíäºð/, Áààñò ãîçãîð /1660.3ì ºíäºð/, ªð㺺ò, Îðâîí /1706,9ì. ºíäºð/, Õîëáîîãèéí äàâàà /1583,9 ì.ºíäºð/, Öîõèîòûí äàâàà, Õóñòûí îâîî /1810,9ì.ºíäºð/ ãýñýí äàðààëààð òîãòîîæýý.

Äàëàéí ò¿âøíýýñ äýýø  1500-2080ì ºíäºðò îðøäîã. 7 äóãààð ñàðä +35 õýì õ¿ðòýë äóëààí, 1 ä¿ãýýð ñàðä  -39 õýì õ¿ðòýë õ¿éòýð÷ áàéñàí, æèëèéí õóð òóíàäàñ 300-4700 ìì. Åðäèéí æèë¿¿äýä çóíäàà +180, ºâºë人 -230 òåìïåðàòóðûí õýëáýëçýëòýé õàíãàéí ãàçðûí òîãòóóí òààëàìæòàé óóð àìüñãàëòàé íóòàã áèëýý.   Òóñ ñóìûí  íóòãèéí óóëñààð øèíýñ / õàð ìîä/, õóñ, óëèàñ, áóðãàñ, ÿðãàé, ÷àðãàé, õàéëñ çýðýã ìîäîä, òàë õýýð íóòãààð àëàã ºâñ, óëààëæ, õèàã, õÿëãàíà, áóòëàã ¿åòýí, áóòóóë çýðýã îéò õýýðèéí ºâñ óðãàìàëòàé, íóíòàã íàìãàðõàã, õàð øîðîîí ìàðààëàã íèìãýí õàð õ¿ðýí ÷óëóóðõàã óðãàíà. Õ¿ðýí ÷óëóó, øîõîé, õ¿ðìýí ÷óëóó, áàë, áóäãèéí ÷óëóó, õóæèð, ø¿¿, ººõºí öàãààí ÷óëóó, óòààò áîëîð, àëò, ìºí㺠/èëýðö/ çýðýã áàÿëàãòàé.   Áóãà, áîð ãºðººñ, ãàõàé, ¿íýã, ÷îíî, øèë¿¿ñ, õ¿äýð, õÿðñ, ìàíóóë, äîðãî ¿ìõèé õ¿ðýí, òàðâàãà, çóðàì, çýðýã ¿ñëýã áà ìàõëàã àí àìüòàäòàé. Òàñ, á¿ðãýä, õóð, ñîéð, óóëü, òîíøóóë, ÿòóó, õºò¿¿, ýëýý, õýðýý, òóðëèàõ, øàð øîâóó, ñàð, õàðààöàé, áîð øîâóó, áîëæìîð, òîîäîã, òîãîðóó, õóí, àíãèð, ãàëóó, íóãàñ, øààçãàé àëàã ÿòóó çýðýã îëîí òºðëèéí øóâóóäòàé.

Áèäíèé îäîîãèéí îðøèí àìüäàð÷ àæ òºðºí ñóóãàà Ñàéõàí ñóìûí íóòàã äýâñãýð Ìݪ III-I çóóíä Õ¿íí¿, ÌÝI-5 çóóíä,Ñÿíáè, Òîáà, Öóöàí, Íèðóí, Õèòàí áóãàí ÷óëóó õºøºº, Ò¿ðýãèéí ¿åèéí õ¿í ÷óëóóí õºøºº, Óéãóðûí ãýðýëò õºøºº, Èõ ýçýí ×èíãèñ õààíû ºð㺺 òóóðü, ò¿¿õèéí äóðñãàë áàéäàã. Ñàéõàí ñóì íü Äàé÷èí âàíãèéí õîøóóíäàà õàìãèéí áàÿí íü áàéñàí áºãººä 1918 îíû òîî á¿ðòãýëýýð 80 îð÷èì ìÿíãàí òîëãîé ìàëòàé áàéæýý. Ýðò äýýð ¿åýñ ýíý íóòãèéíõíû ýäèéí çàñàã, àìüæèðãààíû ãî ë ¿íäýñ íü ìàë àæ àõóé áàéâ. Òàâàí õîøóó ìàëàà ºñãºí ¿ðæ¿¿ëæ øèìèéã íü õ¿ðòýæ, çóíû öàãò öàãààí èäýýãýý ãîëëîí õýðýãëýäýã áàéâ. Ìàë ñ¿ðãèéí á¿òöýä àäóó èõ ÷óõàë áàéð ýçýëäýã áºãººä ýíý íü Ìîíãîëûí ýçýíò óëñûí ¿åä ×èíãèñèéí öýðãèéí àãò ñ¿ðýã ýíý íóòàãò áàéñàíòàé õîëáîîòîé þì. Ñàéõàí íóòãèéí àðä îëíû ãîë ø¿òýýí íü àäóóí òîëãîéòîé Õàÿíõÿðâàà -  Äàìäèííÿìñàí áóðõàí áàéñàí áºãººä àäóóã àëæ èäýõ áàéòóãàé òîëãîéã íü öîõèõ, öýýðëýäýã áàéâ. Ò¿øýýò õàí àéìãèéã Áîãä õàí óóëûí àéìàã, Äàé÷èí ÷èí âàíãèéí õîøóóã Áóëãàí õàí óóëûí õîøóó õýìýýí ººð÷ëºí íýðëýæ, õîøóóíû òºâ Äàé÷èí âàíãèéí õîøóóã Áóëãàí õàí óóëûí õîøóó õýìýýí ººð÷ëºí íýðëýæ, õîøóóíû òºâ äàé÷èí âàíãèéí õ¿ðýýã Áóëãàíû õ¿ðýý ãýæ íýðëýõ áîëîâ. Ýíý õ¿ðýýýíèé 12 àéìàã /äàöàí/ -èéí õàìãèéí àíõíû áºãººä òîì íü áîëîõ Äîðæèéí àéìàãò Ñàéõàí íóòãèéí ëàì íàð øàâèëàí ñóóæ, ýðäýì íîìä ñóðàëöàí øàøíû íîìûí äýýä / ãàâæ, àãðàìáà, äîîðîìáî, çýýðýìáý, ìààðàìáà, ìÿíäàã õàìãààëäàã áàéâ.  Ñàéõàí ñóì

Та хэл бид хүргэе 7034-7034

Ил тод байдал

Санал асуулга

1. Аймгийн Засаг даргын Тамгын газрын үйл ажиллагааны үнэлгээ

Үр дүнг харуулах

Вэб холбоос

Хандалт: 1480311

© 2013 он Булган аймгийн Засаг Даргын Тамгын газар