|
Аймгийн Засаг даргын орлогчийн товч танилцуулга
Дагвадорж овогтой Батсайхан 1963 онд Булган аймгийн Сайхан суманд төрсөн. 1979 онд Ерөнхий боловсролын сургууль,1986 онд Багш бэлтгэх сургууль,1998 онд Төрийн захиргаа удирдлагын хөгжлийн институт, Улс төрийн их сургуулийг төгссөн. Ажлын туршлага: Булган аймгийн Орхон сумын дунд сургуульд багш, Орхон сумын МХЗЭ-ийн хорооны дарга, аймгийн ардчилсан намын дарга, дэд дарга, "Магнай трейд" ХХК -ны Булган дахь салбарын менежер АЙМГИЙН ЭДИЙН ЗАСАГ, НИЙГМИЙГ ХӨГЖҮҮЛЭХ ТАЛААР 2012 ОНД ХИЙСЭН АЖЛЫН ДҮН 2013 ОНЫ ЗОРИЛТЫН ТУХАЙ
2012.12.27 Илтгэгч: Д.Батсайхан - Аймгийн Засаг даргын орлогч Хүндэт төлөөлөгчид өө ! Урилгаар оролцож буй эрхэм нөхөд өө ! Та бүхний энэ өдрийн амар амгаланг айлтгаж, ирж буй шинэ жилийн баярын мэндийг өргөн дэвшүүлье. 2012 оныг “Өрх гэр бүлийн хөгжлийг дэмжих жил” болгон зарлаж бүтээн байгуулалтын ажлыг өргөжүүлж ажлын байрыг нэмэгдүүлэн ядуурлыг бууруулах чиглэлээр тодорхой ажлууд зохион байгуулж, дэвшүүлсэн зорилтоо үндсэнд нь хэрэгжүүлж ажиллалаа. Аймгийн ИТХ-ын хуралдаанаар баталсан аймгийн эдийн засаг, нийгмийг 2012 оны зорилт, үндсэн чиглэлийн хэрэгжилт, 2013 оны зорилт, үндсэн чиглэлийн талаар та бүхэнд товч мэдээлье.
Нэг. Төрийн удирдлага, хууль эрх зүйн чиглэлээр зохион байгуулсан ажлын талаар:
Ñóì, àãåíòëàãóóä жилийн àæëынхаа дүнг èðãýäýä ìýäýýëýõ àæëûã оны эхэнд “Иргэдээ сонсъё” уриан дор çîõèîí áàéãóóëж óäèðäàõ àæèëòíû øóóðõàé öóãëààí, îðîí íóòãèéí òåëåâèçээр болон àéìãèéí òºâèéí èðãэäийн цуглаанд сурталчилах ажил хэвшиж байна. Аймгийн болон зарим àãåíòëàãèéí óäèðäëàãà îðîí íóòãààð ÿâæ иргэдтэй уулзан ¿éë àæèëëàãààныхаа талаар мэдээлэл хийлээ. Аймгийн ажлын талаар ìýäýýëëèéí ñýäýâ 2 удаа áýëòãýí хэвлэл мэдээллийн хэрэгслэлээр сурталчиллаа. ”Нэг цэгийн үйлчилгээ”, “Угтах үйлчилгээ”, “Чөлөөт микрофон”, хөдөөгийн багт “Нүүдлийн Тамгын газар, хүн эмнэлэг, номын сан” ажиллуулдаг, ”Нээлттэй хэлэлцүүлэг” “Нээлттэй хаалганы өдөр “зохион байгуулах зэрэг байгууллагын нээлттэй байдлыг хангах, ажлаа сурталчлах талаар сумдаас санаачлан хийж байгаа ажил нилээд байна.нь иргэдийн талархлыг хүлээж буй ажлуудыг улам чанаржуулан хэвшүүлж ажиллах нь зүйтэй. Өнгөрсөн 10 дугаар сард цаг үеийн ажлаар хөдөө ажилласан байдлаас дүгнэлт хийхэд ихэнх суманд “Иргэний танхим”-ын үйл ажиллагаа хангалтгүй явагдаж байгаа нь шинэ эхэлсэн ажлаа жигдрүүлэхэд бага анхаарсантай холбоотой. Бүх агентлагууд өөрийн вэб хуудастай болж байгаа боловч мэдээллээ байнга шинэчлэх, аймгийн хуудсанд мэдээллээ тавих ажилд тодорхой ахиц өөрчлөлт гаргахыг агентлагийн дарга нарт анхааруулж байгаа боловч, дорвитой өөрчлөлт гарахгүй байна. Та бид өөрсдийн удирдаж байгаа сум, байгууллагынхаа шийдвэр гаргах явцад иргэдийг өргөн оролцуулж, иргэн бүртээ хүрч ажиллан, иргэнээ сонсож, ил тод ажиллагаагаа сайжруулах, эрхэм зорилготой ажлынхаа эрчийг сулруулж болохгүйг анхааруулж байна . Төрийн байгууллага, албан тушаалтанд иргэдээс гаргасан өргөдлийг бодитой шийдвэрлэх ажлыг чанаржуулж, төр иргэдийн харилцан итгэлцлийг бэхжүүлэх талаар анхаарч иðãýäèéí ºðãºäºë, õ¿ñýëòèéã øèйäâýðлýõ àæèëä ºâºðìºö, ¿ð ä¿íòýé àðãà áàðèë áèé áîëãîõ ÷èãëýëèéã ñóì, àãåíòëàãóóäàä ºãч, сумын Засаг дарга нарын үр дүнгийн гэрээнд нэг бүтээгдэхүүн болгон өгч дүгнэж байна. Баяннуур, Дашинчилэн, Хангал сум иргэдийн өргөдөл хүсэлтийг шуурхай шийдвэрлэж хариуг мэдэгддэг, Татварын хэлтэс цахим хуудастай болж шийдвэрлэлтийн байдлыг байршуулдаг зэрэг арга барилууд бий болж байна. Иргэд олон нийтээс тавьж байгаа санал гомдлын дотор тендерийн асуудал, ЖДҮ-ийг дэмжих сангаас олгож байгаа зээлийн олголт ашиглалт, боловсон хүчнийг чадваржуулах хариуцлагыг нь өндөржүүлэх асуудал олонтоо давтагдах боллоо. Аливаа тендерийн шалгаруулалтанд иргэдийн хяналтыг бий болгож, ТББ-ын түншлэлийг өргөн ашиглах хэрэгтэй байна. Энэ талаар сайн ажиллаж, туршлага хуримтлуулж байгаа газруудын туршлагыг ч судлах нь зүйтэй юм. Боловсон хүчнийг сонгон шалгаруулж, таарч тохирох ажилд нь томилж байгаа үйл ажиллагааг газар бүрт ил тод болгох хэрэгтэй байна. Төрийн зарим чиг үүргийг хувийн хэвшил болон, ИНБ-аар гүйцэтгүүлэх ажлын үлгэрчилсэн жагсаалт гаргаж сум байгуулагуудад хүргүүлж хэрэгжүүлэх тодорхой чиглэл өгсөн боловч энэ ажил сумдын түвшинд хангалтгүй хэвээр байна. Төрийн албаны зөвлөлөөс зарласан “Төрийн удирдах албан тушаалтны манлайллын жил”-д зохион байгуулах ажлын төлөвлөгөө гарган батлуулан мөрдөж, удирдах албан тушаалтны манлайллыг үнэлэх аргачлалын талаар семинар зөвлөгөө өгч, “Төрийн удирдах албан тушаалтны манлайллыг хангая” сэдэвт аймгийн зөвлөлгөөнийг зохион байгуулж, зөвлөмж гаргалаа. Төрийн жинхэнэ албаны мэргэшлийн шалгалтыг 5 сард анх удаа цахим хэлбэрээр зохион байгуулж, 64 иргэн шалгалтанд тэнцсэн. Төрийн албаны удирдах албан тушаалд томилогдох ажилтны сонгон шалгаруулалтыг Баян-Агт сумын ЗДТГ-ын дарга, Баяннуур сумын ИТХ-ын нарийн бичгийн дарга, Могод сумын сургуулийн захирал, Хангал, Гурванбулаг, Хишиг-Өндөр сумын хүн эмнэлэгийн эрхлэгч зэрэг ажлын байранд явуулж, тэнцсэн иргэдийг ажилд томилууллаа. “Áàãèéí õºãæëèéã äýìæèõ” хөтөлбөр хэрэгжүүлж эхэлснээс хойшхи 3 жилийн хугацаанд багийн Засаг дарга, эмч нар үндсэндээ ажлаа явуулах байртай болж, багийн өдөрлөг тогтмолжлоо. Бүх сум жишиг багтай болох ажил хийгдэж байгаагийн дотор Сэлэнгэ, Хутаг-Өндөр сум бүх багаа жишиг багийн хэмжээнд хүргэхээр ажиллаж байна. Харин багт жишиг хоршоо байгуулах замаар ХАА-н биржийн үйл ажиллагаанд малчдыг оролцуулах ажил хөндөгдөхгүй байгаа нь анхаарал татаж байна. Тус хөтөлбөрт дэвшүүлсэн үндсэн зорилтуудыг тооцож дүгнэх, хүрсэн түвшинг үнэлэх талаар ихэнх сумдын ЗДТГ санаачилга гаргаж ажиллах шаардлагатай байна. Төр засгийн бодлого, шийдвэрийг хэрэгжүүлэх ажлыг орон нутагт зохион байгуулах талаар бүх шатны Засаг дарга, нутгийн захиргааны байгууллагуудын үйл ажиллагаанд үнэлэлт өгөхөд ХШҮ-ний ажил чиглэгдэж байна. Эхний хагас жилийн байдлаар аймгийн хэмжээнд Засгийн газрын болон дээд шатны байгууллагуудын нийт _ шийдвэрийг хяналтанд авч ажиллан үнэлгээ хийхэд биелэлт нь _ хувьтай байна. Сүүлийн улирлын байдлаас харахад агентлагууд шийдвэрийн хэрэгжилтийн талаарх мэдээллээ цаг хугацанд нь тогтмол өгч, хяналтанд авч ажиллах ажиллагаа сайжирсан бол сумдын хувьд өмнө гаргаж байсан алдаа дутагдал давтагдаж байгааг шинээр томилогдсон сумдын удирдлагууд анхааралдаа авах нь зүйтэй. Сум агентлагийн удирдлагууд үр дүнд суурилсан хяналт–шинжилгээ үнэлгээний ач холбогдлыг нийт ажилтнууддаа ойлгуулж ажиллах, аймагт ирүүлж байгаа хугацаатай мэдээнд дүгнэлт хийх, албан хаагчдаа энэ чиглэлээр мэргэшүүлэх талаар тодорхой ажил зохион байгуулах шаардлагатай байна. Түүнчлэн нутгийн удирдлагын гаргасан шийдвэрийн хэгэжилтэд хяналт-шинжилгээ хийх ажлыг үндсэндээ орхигдуулж байгаад ХШҮ-ний тасаг дүгнэлт хийх хэрэгтэй Аймгийн гадаад харилцааг хөгжүүлж, уламжлалт харилцаатай ОХУ-ын Буриад улсын Закаменьск район,БНСУ-ын Дэгү хотын Дунгү дүүрэг, Кёнсамнам аймаг, БНХАУ-ын ӨМӨЗО-ны Улаан хад хот, АНУ-ын Юта муж зэрэг газруудтай харилцаагаа үргэлжлүүлэн, Япон Улсын Хоккайдо мужийн Куширо хоттой харилцаа тогтоох талаар ажиллалаа. Гàìøãààñ õàìãààëàõ óëñûí õÿíàëòûí áàéöààã÷ íàðààð àõëóóëсàí 2 àæëûí õýñãèéã Á¿ðýãõàíãàé, Áàÿííóóð, Äàøèí÷èëýí, Ðàøààíò, Ãóðâàíáóëàã, Ìîãîä, Õèøèã-ªíäºð, Ñàéõàí, Áàÿí-Àãò, Õóòàã-ªíäºð, Òýøèã ñóìäàä àæèëëóóëæ, “Ãàìøãààñ õàìãààëàõ òóõàé”, “Ãàëûí àþóëã¿é áàéäëûí òóõàé”, “Îé, õýýðèéã ò¿éìðýýñ õàìãààëàõ òóõàé” õóóëèàð Çàñàã äàðãûí ýðõ ¿¿ðãèéí õýðýãæèëò, áàéãóóëëàãà, àæ àõóéí íýãæ, àéë ºðõèéí ãàëûí àþóëã¿é áàéäëûã øàëãàí çààâàð÷èëëàà. Шинэчлэлийн засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрт төрийн албыг иргэдэд нээлттэй болгох, нэг цонхны үйлчилгээг нэвтрүүлэх, төрийн үйл ажиллагаанд иргэдийг бүхий л арга хэлбэрээр оролцдог байх бололцоог эрх зүйн шинэчлэлийн хүрээнд шийдвэрлэх, төрийн бүх шатны албан хаагчдын үүргийг тодорхой болгон, үүргийн биелэлтийг үндэслэн хариуцлага тооцдог болгох, нийтийн захиргааг мэргэшүүлэх зэрэг олон асуудлууд тусгагдсан .Захиргааны үйл ажиллагааг нарийвчлан зохицуулсан хуулиуд батлагдах гэж байна. Иймд төрийн болон нутгийн захиргааны байгууллагын үйл ажиллагааны ил тод нээлттэй, шуурхай, хариуцлагатай ажил хэрэгч байдлыг хангаж, төр иргэний харилцан итгэлцлийг бэхжүүлж ажиллах ажиллагаагаа улам боловсронгуй болгож, иргэдийн оролцоо ил тод байдлыг өргөтгөх жилийн ажлын хүрээнд санаачилан хэрэгжүүлж эхэлсэн шинэлэг бүтээлч ажил асуудал бүхнийг бодит ажил хэрэг болгон хэвшүүлж ажиллах шаардлагатай байгааг онцлон тэмдэглээд 2013 онд дараах зорилтыг дэвшүүлж байна.
Хууль зүйн хэлтсийн хууль тогтоомжийн бүртгэл лавламжийн гар болон цахим сангаас 250 иргэн, аж ахуй нэгж, байгууллагад лавлагаа олголж, эрх зүйн туслалцааны төвөөс 104 иргэнд эрх зүйн зөвлөгөө өгч, эрүүгийн болон иргэний хэргийн оролцогч 29 төлбөрийн чадваргүй иргэнийг үнэ төлбөргүй өмгөөлж, нийтдээ 38 удаагийн шүүх хуралдаанд оролцлоо. Орхон, Бүрэгхангай, Дашинчилэн, Баяннуур, Гурванбулаг, Могод, Хишиг-Өндөр сум, Хялганат тосгонд эрх зүйн сургалт зохион байгуулж, Үндсэн хуулийн өдөр, Улс тунхагласны өдөр, Хүний эрхийн өдрүүдээр эрх зүйн сургалт сурталчилгааны ажлыг хийгээд байна.
Нийтийн албанд нийтийн болон хувийн ашиг сонирхлыг зохицуулах, ашиг сонирхлын зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх хууль энэ оны 05 дугаар сарын 01-ний өдрөөс эхлэн мөрдөгдөж эхэлсэнтэй холбогдуулан уг хуулийн талаархи сургалтыг Авлигатай тэмцэх газартай хамтран аймгийн хэмжээнд зохион байгуулж, 7 дугаар сард төрийн албан хаагч 435 хүнээс “Хувийн ашиг сонирхол, хөрөнгө орлогын мэдүүлэг”-ийг гарган авч, Авлигатай тэмцэх газарт хүргүүлээд байна. Аймгийн Архивын тасаг энэ онд нийт 1278 иргэнд 8325 баримтаар үйлчилж, 4369250 төгрөгний орлого оруулан, хөмрөг үүсгэгч 13 байгууллагын 368 баримт хүлээн авлаа. Мөн 38 байгууллагын 659 байнга хадгалагдах баримтыг цахим хэлбэр оруулан хадгалаад байна. Ìонгол улсûí èðãýíèé цахим øèíý ¿íýìëýõèéã 39526 èðãýíä îëãîæ, 98.2 õóâийн гүйцэтгэлтэй байна. Улсын их хурал болон орон нутгийн сонгуулийн хуульд заасны дагуу Улсын бүртгэлийн хэлтсээс сонгогчдын нэрсийн жагсаалт гаргаж, сонгуулийн өдөр сонгогчдын ирцийн бүртгэл хийх ажлуудыг амжилттай зохион байгууллаа. Аймгийн Цагдаагийн хэлтсээс Улсын их хурал болон орон нутгийн сонгуулиар санал авах байр болон саналын хуудас, санал тоолох төхөөрөмж, иргэний бүртгэлийн гарын хээний тоног төхөөрөмж зэргийг хамгаалалтанд авч ажилласнаар сонгуулийн үеэр хэрэг маргаан, хэв журмын зөрчилгүй тайван болж өнгөрлөө. Аймгийн хэмжээнд 11 сарын байдлаар 273 гэмт хэрэг бүртгэгдсэн нь өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулбал 35 хэргээр буюу 14.7 хувиар өссөн. Эзэнгүй хэрэг 94 бүртгэгдэн 49 хэргийг илрүүлж, гэмт хэргийн илрүүлэлт 54 хувьтай байгаа нь өнгөрсөн оны мөн үеэс 25 хувиар өссөн байна. Энэ онд Дашинчилэн, Могод, Рашаант, Гурванбулаг, Тэшиг, Хангал сум, Хялганат тосгонд гэмт хэргийн гаралт буурч, Булган, Баян-Агт, Хутаг-Өндөр, Сэлэнгэ, Хишиг-Өндөр, Орхон, Сайхан, Баяннуур, Бүрэгхангай, Бугат сумдад гэмт хэргийн гаралт өссөн байна. Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх албанаас биелүүлбэл зохих 352 гүйцэтгэх хуудасны 750, 6 сая төгрөгийн төлбөрийг барагдуулахаас 247 гүйцэтгэх хуудасны 496,8 төгрөгийн төлбөрийг бодитой биелүүлж, гүйцэтгэх хуудасны бодит биелэлтийг 70,1 хувьд, мөнгөн дүнгийн бодит биелэлтийг 66,1 хувьд хүргэж ажилласан нь өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад гүйцэтгэх хуудасны бодит биелэлт 1.8 хувиар буурч, мөнгөн дүнгийн бодит биелэлт 4,9 хувиар өссөн үзүүлэлттэй байна. Хууль зүйн салбарын 2013 оны зорилт:
Хоёр . Төсөв, санхүүгийн талаар : 2012 оны төсвийн зорилго нь төсвийн тэнцвэрт байдлыг хадгалах хэмжээнд төсвийн орлогын боломжит эх үүсвэрүүдийг бүрэн дайчилж, төсвөөс санхүүжигдэх үйл ажиллагааг хэвийн явуулах, орон нутгийн хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлж, төсвийн өр авлага шинээр үүсгэхгүй байхад чиглэлээ. 2012 оны төсвийн орлогыг бүрдүүлэхийн тулд санхүү,татвар,орлого бүрдүүлэх үүрэг бүхий байгууллагууд хамтран ажиллаа. ҮТЕГ-аас 2012 оныг “Татварын төлөвлөлт, ногдуулалт, хураалтыг боловсронгуй болгох” зорилт дэвшүүлсэн ба уг зорилтыг хэрэгжүүлэхэд анхаарлаа төвлөрүүлж төсвийн орлогын төлөвлөгөөг оны эхнээс жигд ханган биелүүлэх, татварын өрийг бүрэн хураан барагдуулах, татварын ногдуулалтанд хяналт тавих талаар дараах ажлуудыг зохион байгууллаа. Холбогдох байгууллагаас аж ахуйн нэгж байгууллага, иргэдтэй холбоотой орлогын мэдээллийг цуглуулан тэдгээрийн татварын тайлангийн ногдуулалтанд хяналт хийх, татварын хуулийн хэрэгжилтийг шалгалаа. 2012 онд Монгол улсын “Байгалийн нөөц ашигласны төлбөрийн тухай хууль” шинэчлэгдэн батлагдсантай холбогдуулан алт олборлогч 5 аж ахуйн нэгжийн 2012 оны ус ашиглах гэрээг шинэчлэн төлбөрийг 59,1 сая төгрөгөөр нэмж ногдуулан төлүүллээ. Мөн УБҮ-ийн 2012 оны ус ашиглах гэрээний сүүлийн хагас жилд төвлөрүүлэх төлбөрийн хэмжээнд нэмэлт өөрчлөлт оруулахаар тооцоо судалгааг хийж гэрээний нэмэлт өөрчлөлтийг батлуулан төлбөрийг хураан барагдуулахаар ажиллаж байна. Аймгийн нутаг дэвсгэрт алт олборлодог уул уурхайн компаниас тушаасан алт, улсын төсөвт төлсөн, ашигт малтмалын нөөц ашигласны төлбөрийн сар бүрийн орлогын мэдээг Татварын ерөнхий газраас авч Сангийн яамнаас ирсэн орлоготой тулган шалгаж ажилласанаар 193,0 сая төгрөгийн орлогыг өөр аймагт шилжүүлсэн байсныг илрүүлж орон нутгийн орлогод орууллаа. Тайлант хугацаанд татварын тайлангаар болон хяналт шалгалтын актаар ногдуулсан өмнөх оны татварын өрийг хураан барагдуулах зорилгоор “Оны өмнөх өр барагдуулах 60 хоног”-ийн аяныг зарлан хэрэгжүүлж хугацаандаа төлөгдөөгүй 30 татвар төлөгчийн 36.5 сая төгрөгийн татварын өрөнд 27.7 сая төгрөгийн алдангийг ногдуулан 85.5 хувийг хураан барагдуулаад байна. Аяны хүрээнд оны өмнөх өрөөс 41,1 сая төгрөгийг хураан барагдуулсан нь оны өмнөх өрийн 92,6 хувь болж гүйцэтгэлийн стандартыг бүрэн хангаад байна. Дээрхи зохион байгуулсан зарим ажлын үр дүнд 2012 оны хүлээгдэж буй гүйцэтгэлээр нийт орлого 12,5 тэрбум төгрөг, нийт зарлага 8,7 тэрбум төгрөгт хүрч, өнгөрсөн онтой харьцуулахад нийт орлого 92,5 хувиар, нийт зардал 43,5 хувиар өсөх урьдчилсан гүйцэтгэл гарч байна. 2012 оны төсвийн орлогын гүйцэтгэлийн бүтцийг авч үзвэл татварын орлогоîð 96,0 хувь, татварын бус орлогоîð 3,5 хувь, үлдэх 0,5 хувèéã хөрөнгийн болон тусламжийн орлогоор бүðä¿¿ëñýí áàéíà. Орон нутгйин төсвийн зардал 8,7 тэрбум төгрөгт хүрч, төлөвлөгөө 0,3 тэрбум төгрөг буюу 2,8 хувиар хэмнэгдэх төлөвтэй байна. Төсвийн зардлын гүйцэтгэл 2011 онтой харьцуулахад 2,6 тэрбум төгрөг буюу 43,5 хувиар өссөн байна. Олсоныхоо хирээр зарцуулдаг сэтгэлгээнээс салах зорилгоор оны сүүлчийн сард төсөвт тодотгол хийхгүй байх зарчим барьж ажилласнаар орон нутгийн төсөвт байгууллагууд зохих хэмжээний үлдэгдэлтэй гарах төлөвтэй байна. Төрийн сангаар гүйлгээ хийлгэж байгаа явцаас үзэхэд улсын төсвийн байгууллагууд мөнгө байгаагийн хирээр зарцуулах, төсөвт үрэлгэн байдлаар хандах хандлага нийтлэг байна. Ялангуяа хагас жил болон жилийн эцсээр санхүүжилтийг бүрэн дуусгаж дансаа тэг үлдэгдэлтэй болгохоор улайрах, хэрэгцээгүй материал нөөцлөх, үлдэгдэлтэй гарсан зардлыг өөр зардал руу шилжүүлэн зарцуулах явдал ихсэж байна. 2012 онд давхардсан тоогоор 142 байгууллагын албан бичгээр 107,8 сая төгрөгийг зардал хооронд шилжүүлэг хийсэн байна. Төсвийн зарцуулалтын эрхийн болон төлбөр тооцооны журмыг сайн судлан үздэггүйгээс төлбөрийн хүсэлт дээр эдийн засгийн ангилалыг буруу бичдэг, гарын үсгээ батлагдсан загвараар зурдаггүй, хар өнгийн бэхээр зурдаг, анхан шатны баримтын бүрдэл дутуу, төсвийн хөрөнгөөр бараа худалдан авахдаа хуулийн дагуу худалдан авалт хийж материалаа бүрдүүлдэггүй зэрэг нийтлэг алдааг байнга гаргаж байдгийг зориуд тэмдэглэж байна. Мөн төсөл хөтөлбөр болон олон улсын байгууллагаас ирсэн санхүүжилтийг зохих журмын дагуу баримт бүрдүүлэн гаргалгүй бэлнээр гаргах, няравын харилцах дансаар гаргах хүсэлт байнга ирүүлдэгийг цаашид таслан зогсоох хэрэгтэй. Орчин цагтайгаа нийцэж бэлэн бус тооцоонд шилжин орох нь зүйтэй гэж үзэж байна. Нийт 8,8 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалт төлөвлөгдсөний 20 хувийг боловсрол соёлын салбарт, 9.4 хувийг эрүүл мэндийн салбарт, 25 хувийг дэд бүтцийн салбарт, 10 хувийг хөдөө аж ахуйн салбарт, бусад салбарт 35,6%-ийг зарцуулахаар хуваарилагдсан байна. Хуулийн дагуу 41 төсөл арга хэмжээний 1.1 тэрбум төгрөгийн төсөл арга хэмжээг сумын Засаг даргын Тамгын газар болон үндсэн байгууллагуудад нь эрх шилжүүлэн зохион байгуулан ажилласанаас өнөөдрийн байдлаар Баяннуур сумын жижиг дунд үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмж /мах, сүү, өвс хадлан бэлтгэх, агуулах зоорь/ -ийн 35,0 сая төгрөгийн төсөл арга хэмжээнүүдийг хэрэгжүүлээгүй байна. Зураг төсөв нь хийгдээгүй төсөл арга хэмжээг төсөвт тусгасанаас шалтгаалан төсвийн тодотголоор Төв номын сангийн өргөтгөлийн барилга, Ахмадын амралтын байрыг тохижуулах төсөл арга хэмжээнүүд хасагдсанаас гадна Хүүхэд залуучуудын паркийн дуусгал, Рашаант сумын ЗДТГ-ын уурын зуухны шинэчлэлийн ажил удаашралтай байна. Тендерээ оройтож зарласан, гүйцэтгэгч байгууллагын зүгээс ажлыг удаашруулсан, ажил дууссан гэх боловч холбогдох бичиг баримтын бүрдлийг хангаагүйгээс шалтгаалж Цагаан суварга, аймгийн төвийн 1,2 км хатуу хучилттай замын ажил, орон сууцны хорооллын орц, гарц талбайн 1 км хатуу хучилттай авто зам, Хүүхэд залуучуудын паркийн тоглоомын дуусгал, Рашаант сумын ЗДТГ-ын уурын зуухны шинэчлэл, Нэгдсэн эмнэлэгийн засвар зэргийн үлдэгдэл бүгд 404,7 сая төгрөгийн санхүүжилт хуулийн дагуу улсын төсөвт буцаан төвлөрөх нөхцөл үүсээд байна. 2012 онд төлөвлөгдсөн дээрхи төсөл арга хэмжээнүүдийг 2012 оны 1-р улиралд багтаан зохион байгуулахыг Засгийн газрын 2011 оны 01 тоот албан даалгавараар үүрэг болгосон ч техник эдийн засгийн үндэслэл /ТЭЗҮ/ боловсруулагдаагүй, зураг төсөв бэлэн болоогүй, сум байгууллагуудад эрх шилжүүлсэн төсөл арга хэмжээ удааширч зохион байгууллагддаг зэрэг шалтгаанаар нийт төсөл арга хэмжээний дөнгөж 23.4 хувийг 1-р улиралд зохион байгуулсан байна. Аймгийн 2013 оны орон нутгийн төсөв нь төсвийн тухай хуулийн удирдлага зарчим, төв, орон нутгийн төсвийн харилцааны шинэчлэлтийг бүрэн тусгаж хэрэгжүүлснээрээ онцлог байна.
Монгол улсын төсвийн шинэ хуулийг эхнээс нь зөв голдирлоор нь хэрэгжүүлж, хуулиар заасан өндөр эрх мэдэл, үүрэг хариуцлагаа ухамсарлан төсвийн шинэчлэлийг амжилттай хэрэгжүүлэх хэрэгтэй. Гурав. Хүнс, хөдөө аж ахуй, жижиг дунд үйлдвэрийн чиглэлээр: Төрөөс хүнс, хөдөө аж ахуйн талаар баримтлах бодлого, Монгол мал үндэсний хөтөлбөр, аéìãèéí ìàë àæ àõóéí ¿éëäâýðëýëèéã õºãæ¿¿ëýõýä áàðèìòëàõ áîäëîãыг хэрэгжүүлэх төлөвлөгөө, Ìàë àæ àõóéí áîëîí òºâ ñóóðèíãèéí ºâºëæèëòèéí áýëòãýëèéã õàíãàõ àéìãèéí íýãäñýí òºëºâëºãººã áîëîâñðóóëàí хэрэгжилтэнд хяналт тавьж àæèëëàлаа. Энэ жил хур бороо элбэг газрын гарц сайн, нийт мал сүрэг дундаас дээш тарга хүч авсан тул малчид өвөлжилтийн бэлтгэл ажлыг сайн хангалаа. Àéìãèéí õýìæýýíä 2012-2013 îíä нийтсум, áàãèéí найман мянга гаруй ºðõөд 2.5 ìÿíãàí ìàë áóþó õîíèí òîëãîéä øèëæ¿¿ëñэíýýð 4.5 ñàÿ ìàë ºâºëæèхөөр зохион байгуулагдаж, мал аж ахуйн өвөлжилтийн бэлтгэлийг аймгийн дүнгээр 89 хувь хангасан боловч цас их орсноос Хутаг-Өндөр, Тэшиг, Хангал, Баяннуур, Дашинчилэн, Орхон, Сэлэнгэ, Рашаант сумдад мал өвөлжилт хүндрэх төлөвтэй байна. Аймаг дундын отрын бүс нутагт 3 сумын 31 өрхийн 11 мянган толгой, өөрийн àéìãèéí сум дотроо 301 ºðõèéí 63 мянган òîëãîé, бусад аймгаас манай сумдад 357 өрхийн 81 мянган толгой мал ºâºëæèж байна. Ýíý îíä 80 мянган òí áàéãàëèéí õàäëàí бэлтгэхээс 103 мянган тн-ыг, 3000 òí ãàð áîëîí õ¿÷èò òýæýýë áýëòãýхээс 2828 тн-ыг бэлтгэж өâºëæèëò õàâàðæèëòûí áýëòãýë õàíãàõ àæëûã Òýøèã, Õàíãàë, Áóãàò, Îðõîí ñóìä ñàéí çîõèîí áàéãóóллаа. Ìàëûí ÷àíàð, ¿ðæëèéã ñàéæðóóëàõ чиглэлээр хэд хэдэн ажил хийгдлээ. Үржлийн сууриуд төл 100 хувь хүлээн авч, цэвэр үүлдэр омгийн өндөр ашиг шимтэй хээлтэгч, хээлтүүлэгч өсгөн бойжуулж байна. Õóòàã-ªíäºð, Ñýëýíãý, Õàíãàë, Тэшиг ñóìäàä áîä ìàëûí пóíêò àæèëëаж, өндөр ашиг шимтэй ã¿í õºë人ñºí ¿ðýýð çîõèîìîë õýýëò¿¿ëýã õèéгдлээ. Малын чанар сайжруулах инновацын төслийн хүрээнд 8 суманд зохиомол хээлтүүлэг, 8 суманд ердийн хээлтүүлэг хийгдэж, дутагдах хээлтүүлэгчийг “Õàíãàé” õîíèíû цөм сүрэг үржлийн төв, үржлийн сууриудаас нийлүүлж, бог малын хээлтүүлгийн ажлыг гүйцэтгэлээ. Ìàëûí õàëäâàðò ºâ÷íººñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ àðãà õýìæýýíä øààðäàãäàõ 19 òºðëèéí âàêöèíûã ñóìäàä õóâаàðиëàí òåõíîëîãèò õóãàöààíä íü хийж дуусгалаа. Бýë÷ýýð óñæóóëàõ чиглэлээр энэ îíä óëñûí òºñâèéí õºðºí㺠îðóóëàëòààð 14 õóäàã, тºñºë õºòºëáºðèéí õºðºí㺺ð 13 õóäàã øèíýэр гаргаж хүлээн авлаа. Ìàë àæ àõóéí ¿éëäâýðëýëä òîäîðõîé àõèö ãàð÷, өндөр ашиг шимтэй малын тоо нийт сүргийн 10.1 хувьд хүрч, гарсан төлийн 99.3 õóâü íü буюу 996.7 ìÿí òîëãîéгоор нэмэгдсэн хэдий ч малын тоо өмнөх онтой ойролцоо байгаа нь малчид малаа эдийн засгийн эргэлтэнд оруулж тоо бус чанарт анхаарч эхэлж байгаатай холбоотой байна. Үүний тод жишээ нь нэг малчин өрхийн бодит орлого 1.1 сая төгрөгт хүрч, нийт малчин өрхийн 6648 өрх цахилгаан үүсгүүртэй, 6526 өрх телевизортой, 2716 өрх машинтай, 3354 өрх мотоциклтой, 4564 өрх трактортой болсон байна. Гàçàð òàðèàëàíãèéí хувьд ¿éëäâýðëýëèéí ìåíåæìåíòèéã áîëîâñðîíãóé áîëãîõ, òàðèàëàí÷ ìåõàíèêæóóëàã÷äûí ìýäëýã ÷àäâàðûã äýýøë¿¿ëýõ, тариалангийн талбайг нэмэгдүүлэх, øèíý÷èëñýí техник òåõíîëîãèéã нэвтрүүлэх бодлого баримталж ажиллалаа. 2012 онд үр тарианы үйлдвэрлэл эрхэлдэг 93 аж ахуйн нэгж, 47 иргэн, төмс, хүнсний ногоо эрхэлдэг 7000 гаруй өрх нийт 35 138 ãà-ä òàðèàëàëò õèéñíýýñ 32 870 ãà-ä ¿ð òàðèà, 836 ãà-ä òºìñ, 340 ãà-ä õ¿íñíèé íîãîî òàðèàëлаа. Энэ зун хур бороо ихтэй байснаас таримал ургамлын болц оройтож 1369 га талбай ногоон тэжээлд шилжиж, 188 га-д ургац алдаж, ургац хураалтын ажил 15-20 хоног хойшилсон боловч ургац хураалтын эцсийн дүнгээр үр тариа нэгжээс 14.6 цн буюу нийт 45.6 мянган тн, төмс 110 цн буюу нийт 8938 тн, хүнсний ногоо 112 цн буюу нийт 3818 тн-ыг хураан авсан нь өнгөрсөн оноос үр тариа 913 тн, хүнсний ногоо 101.6 тн-оор илүү, төмс 93 тн бага байна. Ирэх жилийн тариалалтанд бэлтгэж, 31.0 мянган га-д уринш бэлтгэсний 60 гаруй хувьд химийн боловсруулалт хийж, атаршсан талбайгаас 1300 га-г эргэлтэнд орууллаа.
Дөрөв. Үйлдвэрлэл үйлчилгээний салбарын ажлын талаар: Хувийн хэвшил хөгжих таатай орчин бүрдүүлэх, мэргэжлийн холбоодын үйл ажиллагааг дэмжиж үйлдвэрлэл үйлчилгээний салбарт ажиллагсадын мэргэжлийн ур чадварыг дээшлүүлэх, бичил болон жижиг, дунд үйлдвэрийг дэмжих хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлж, ажлын байр бий болгох зорилт тавин ажиллалаа. Жижиг бизнес эрхлэгчдийг нөхөрлөл хоршоо, бүл болгон зохион байгуулж, нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгчдийг бий болгох зорилготой “Зах зээл ба бэлчээрийн удирдлагын хөгжил” төсөл манай аймагт 5 жилийн хугацаатай хэрэгжиж эхлэн холбогдох сургалтуудыг хийлээ. Улсын төсвөөс бичил бизнесийг дэмжих 222,0 сая төгрөгийн хөнгөлттэй зээлийг 16 сумын 72 багд хуваарилж өрхийн үйлдвэрлэл эрхлэгчдэд дэмжлэг үзүүллээ. Булган сумын “Хангайн гурил” ХХК -ны гурилын үйлдвэр нийт 37 ажлын байр бий болгож, үйл ажиллагаа нь жигдэрч, 11 сарын байдлаар 2659 тн гуðèë, 270,0 тн хивэг ¿éëäâýðëýæ, 1,4 òýðáóì орчим òºãðºãèéí борлуулалт хийж, орон нутгийн зах зээлд гурилын үнэ ижил нэрийн бүтээгдэхүүнээс 1кг-тутам 80-100 төгрөгөөр хямдарлаа. Мөн Булган суманд бага оврын шахмал түлшний үйлдвэр, гурилан бүтээгдэхүүний 2 цех, кемчиний цех ашиглалтанд орж, сумдад хүнсний боловсруулах цех, эрчимжсэн аж ахуй, блокны цехүүд эхлэлээ тавилаа. Үйлдвэрлэгчдийн хамтын ажиллагааг, өргөжүүлэх, чанар стандартад нийцсэн бүтээгдэхүүн үйлчилгээг нийтэд сурталчилан таниулах, харилцан туршлага солилцох зорилго бүхий “Хангайн бүсийн түншлэл-Өвөрхангай-2012” намрын баяр, үзэсгэлэн худалдаанд аймгийнхаа 8 аж ахуйн нэгжийг “Анхдагч аян” ХХК -ны “Нутгийн дэлгүүр” -ийн дэмжлэгтэйгээр зохион байгуулж, оролцууллаа. Түншлэлээс “Гүми Хишиг-Өндөр” ХХК-ны голланд бяслаг импортыг орлох бүтээгдэхүүн, “Гурванборхууд” ХХК-ны “Халтар арвай” экологийн цэвэр бүтээгдэхүүн, “Шинэ тэнгис” ХХК-ны “Мөсөн чихэр” орон нутгийн онцлог шилдэг бүтээгдэхүүнээр шалгарлаа. “Булган хангай ургацын баяр -2012” үзэсгэлэн худалдаанд сумдын 50 гаруй жижиг, дунд үйлдвэрлэл эрхлэгчид оролцож шилдэгүүдээ тодруулж шагнаж урамшууллаа. Мөн аймаг, орон нутгийнхаа нийгэм, эдийн засгийн чадавхийг дээшлүүлэхэд чиглэсэн 2012 оны Шилдэг үйлдвэрлэгчээр Булган сумын “Хангайн гурил” ХХК, Хишиг- Өндөр сумын “Гүми Хишиг-Өндөр” ХХК- ууд шалгарав. Монголын хүнсчдийн холбоо, Монголын мянганы сорилтын сан, Мэргэжлийн боловсрол сургалтын төвтэй хамтран Òºâèéí á¿ñèéí 9 àéìãèéг хамарсан “Îðîí íóòãèéí õ¿íñíèé áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýðèéí ÷àäàâõèд ìýðãýæëèéí áîëîâñðîë, àæèë îëãîã÷èéí îðîëöîî” ñýäýâò ñóðãàëò, хүнсний аюулгүй байдал, үйлдвэрийн техник технологийн шинэчлэл, эрх зүйн сайжруулалт, мэргэжлийн боловсролын сургалтад ажил олгогчийн оролцооны талаар нээлттэй хэлэлцүүлэг зохион байгууллаа. Аймгийн төвийн хүн амд 2013 оны хаврын улиралд шаардлагатай махны нөөц бүрдүүлэхээр орон нутгийн төсвөөс шийдвэрлэсэн 104,9 сая төгрөгөөр мах бэлтгэн нийлүүлэх гүйцэтгэгчийг сонгон шалгаруулж, мах бэлтгэлийн ажлыг эхлүүллээ. Стандартчилал хэмжил зүйн хэлтэс нь шинэчлэлийн Засгийн газрын бодлого шийдвэртэй уялдуулан, ХАРИУЦЛАГА-ХЭРЭГЖИЛТ-ХЯНАЛТ гэсэн зарчмыг хэрэгжүүлж Стандартчилал, тохирлын үнэлгээ, итгэмжлэл хэмжилзүйн бодлогын хэрэгжилтийг хангах чиглэлээр дараах ажлуудыг зохион байгууллаа. Чанарын удирдлагын тогтолцооны ISO-9001-2010 олон улсын стандартыг нэвтрүүлэх зорилтыг хэрэгжүүлэх ажлын хүрээнд баталгаажуулалтын байгууллага, хэмжилзүйн лабораториудын үйл ажиллагааны чадамж, боловсон хүчнийг Олон улсын стандартын төвшинд итгэмжлүүлж, 4 жилийн хугацаатай эрхээ сунгуулж, 50 хүний багтаамжтай сургалт мэдээллийн танхим шинээр зохион байгуулж тохижууллаа. Үйлдвэрлэл үйлчилгээний цэг салбаруудад стандартчилал тохирлын үнэлгээ хийж стандартын шаардлага хангасан 21 бүтээгдэхүүн, 191 үйлчилгээнд тохирлын гэрчилгээ олголоо. Аймгийн хэмжээнд ашиглаж байгаа 3948 хэмжих хэрэгсэлд баталгаажуулалт хийж улсын баталгаатай хэмжих хэрэгсэл ашиглах нөхцөл бүрдүүлэн ажиллалаа. Аймгийн төвд худалдааны газрын үйлчилгээний стандартын шаардлага хангасан хүнсний худалдааны зах байхгүй улмаас хүнсний аюулгүй байдалд эрсдэл дагуулж байгаа тул аймгийн төвд эрүүл ахуйн шаардлага хангасан, бизнесийн жишигт нийцсэн худалдааны төв байгуулах хэрэгцээ шаардлага нэн тэргүүнд шийдвэрлэх асуудлуудын нэг болоод байна. Аймгийн хэмжээнд согтууруулах ундаа худалдах, үйлчлэх тусгай зөвшөөрөлтэй 203 цэг үйл ажиллагаа явуулж улсын тэмдэгтийн хураамжийн тухай хууль, аймгийн ИТХ- ын тэргүүлэгчдийн 2011 оны 121 дугаар тогтоолд заасаны дагуу орон нутгийн төсөвт 110,0 гаруй сая төгрөгийн тэмдэгтийн хураамж төвлөрүүллээ. Улсын төсвийн хөрөнгөөр Гурванбулаг сум сендвичен барилга бүхий мал нядалгааны цэг, сэнсэн хөргүүртэй зоорь, Сэлэнгэ сум 20 тн-ны багтаамжтай хөргүүртэй зоорь, Орхон сум хадлангийн механижсан салаа худалдан авч,Баян-Агт Хутаг- Өндөр сум будаа өвсний агуулах, гал командын байр барьлаа. Харин Хангал, Дашинчилэн, Бүрэгхангай сумд хөргүүртэй зоорь барих гүйцэтгэгч сонгох шалгаруулалтын ажлыг цаг хугацаанд нь зарлахгүй хоцроож, Баяннуур сум, Хялганат тосгон хөрөнгийг зориулалтын дагуу ашиглах талаар бодитой ажил хийсэнгүй. 2012-2016 оны Засгийн газрын үйл ажиллагааны мөрийн хөтөлбөрт тусгагдсан Төр хувийн хэвшлийн түншлэлийг хөгжүүлж, бизнест ээлтэй орчин бүрдүүлэх, “аймгуудын нэгдсэн захыг эрүүл ахуйн шаардлага хангасан, бизнесийн жишигт нийцсэн худалдааны төв болгох” –зорилтуудыг хэрэгжүүлэхийн тулд 2013 онд дараах ажлыг зохион байгуулахаар төлөвлөж байна.
Тав. Áàéãàëü îð÷èí, ãàçðûí õàðèëöààíû ñàëáàðûí чиглэлээр: Байгаль орчин газрын харилцааны салбарын ажилтнуудын ажлын уялдаа холбоог сайжруулж, үр дүнтэй ажиллуулах зорилгоор ойн нөөц бүхий 14 суманд байгаль хамгаалах зөвлөл байгуулж “Агаарын бохирдол, орчны доройтолтой тэмцэх жил”-ийн ажлын төлөвлөгөө, “Хатуу хог хаягдлын менежментийн төлөвлөгөө”-г боловсруулан гаргасны дээр “Цэвэр орчин-2012” сарын аяныг зарлаж, төлөвлөгөөтэй ажиллалаа. Ойн санг эзэнжүүлэн хамгаалуулах ажлыг дэмжиж ажилласны дүнд шинээр 10 нөхөрлөл байгуулагдаж, нийт 58 нөхөрлөлтэй боллоо. Нийт ойн сангийн 17.8 хувийг нөхөрлөлд гэрээгээр эзэмшүүлээд байна. Орхон сумын нутагт “Гурван гуя” гэдэг газрын 20 га ойд тохируулах, 37 га-д гэрэлжүүлэх огтлолт хийж, нийт арчилгааны огтлолтоос 135.6 м3 модыг цэвэрлэсэн нь үр дүнтэй болж, цаашид зөвхөн ойн цэвэрлэгээ хийх замаар түлшний модны хэрэгцээг хангаж байх боломжтойг харууллаа. Аймгийн дүнгээр энэ онд 1287.6 га-д ойжуулалт нөхөн сэргээлт хийсэн нь сүүлийн 4 жилийн дунджаас 28.3 хувиар, 16710 га талбайд ойн хөнөөлт хортонтой тэмцэх ажлыг хийсэн нь 30.3 хувиар, уул уурхайн нөхөн сэргээлтийг 173.9 га-д хийсэн нь 62 хувиар тус тус өссөн үзүүлэлттэй байна. Улсын төсвийн хөрөнгөөр 5 булаг шандын эхийг хашиж хамгаалах, Булган хотын төвлөрсөн хогийн цэгт Хог ангилан ялгах цех байгуулах ажил хийгдсэний дээр Могод сумын Бумбатын голд хөв цөөрөм байгуулах ажил 40 хувьтай байна. Сумдад байгаль орчны хяналтын пост гаргаж, ой бүхий газруудад явуулын эргүүлийг 08-р сарын 05-наас 11-р сарын 01-ний өдрийг хүртлэх хугацаанд ажиллуулж, Булган уул, Хонгор нүүр, Чачиртын гүүрний орчмоор Мэргэжлийн хяналтын газар, Цагдаагийн хэлтэс болон байгаль хамгаалагчдын хамтарсан эргүүл шалгалтыг хийж, шалгалтын явцад иргэд холбогдох хууль журмын дагуу жимс жимсгэний дагалт баялгийн эрхийн бичгийг авч хэвшсэн нь харагдаж байлаа. Үүний зэрэгцээ хууль бусаар ан агнах, загас барих болон мод бэлтгэлийн зөрчлүүдийг таслан зогсоох Могод, Хишиг-Өндөр, Орхон, Сайхан, Баян-Агт сумдын нутаг дэвсгэрт хяналт шалгалт хийж, зохих эрхийн бичиг, зөвшөөрөлгүй тарвага агнахаар завдсан иргэдэд хуулийн дагуу шийтгэвэр ноогдууллаа. БОАЖЯ, Япон улстай хамтарсан “Экотуризмийн загвар бүс нутаг болгон хөгжүүлэх” төсөлд Бугат сум хамрагдаж, судалгаа шинжилгээний ажил хийгдэхээр боллоо. Иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын 21 төсөлд байгаль орчинд нөлөөлөх байдлын ерөнхий үнэлгээг хийсэн боловч 2 төслийг шаардлага хангаагүй тул буцаасан байна. Аж ахуйн нэгж байгууллагын төслийг үйл ажиллагаа эхлэхээс нь өмнө сайтар хянаж, шинжээчийн дүгнэлтийг үндэслэн, холбогдох зөвшөөрлийг олгож байхыг сумын удирдлагууд анхаарч ажиллах хэрэгтэй. БОАЖ Газар болон Бугат, Хутаг-Өндөр сумын удирдлагуудад Булган-Уньт чиглэлийн зам, барилгын ажилд ашигласан карьерийн нөхөн сэргээлтийг чанарын өндөр түвшинд бүрэн хийлгүүлж, энэ оны 6 дугаар сард багтаан хүлээж авах талаар аймгийн даргаас өгсөн үүрэг даалгавар өнөөг хүртэл хэрэгжээгүй байгааг цохон тэмдэглэе. Монгол улсын иргэнд газар өмчлүүлэх тухай хууль хэрэгжиж эхэлснээс хойш аймгийн хэмжээнд нийтдээ 9616 иргэнд 1972.5 ãà газрыг үнэ төлбөргүйгээр өмчлүүлñýí бөгөөд газар өмчлөлийн ажил 16.6%-тай байна. 2012 îíä 1043.2 ãà ãàçðûã иргэдэд ºì÷ë¿¿ëсэн бөгөөд ºìíºõ îíòîé õàðüöóóëàõàä 599 èðãýíýýð ºñчээ. Áóãàò, Õóòàã-ªíäºð, Áóëãàí, Òýøèã, Ðàøààíò, Ñàéõàí ñóìд сумын хэмжээгээр 62-131 èðãýíä ãàçàð ºì÷ë¿¿ëñýí, Áàÿííóóð, Äàøèí÷èëýí, Ãóðâàíáóëàã, Õèøèã-ªíäºð ñóìä íýã ÷ èðãýíä ãàçàð ºì÷ë¿¿ëýýã¿é байгаа нь аймаг, сумын Засаг даргын хөтөлбөрт тусгагдсан тус ажлыг орон нутагт õàíãàëòã¿é зохион байгуулсны дээр хуулийн хэрэгжилтийг хангаж ажиллаагүй гэж дүгнэхээс өөр аргагүй юм. Мянганы хөгжлийн сорилтын сангаас õýðýãæ¿¿ëæ áóé Õîò îð÷ìûí бýë÷ýýðèéí тºñлийн хүрээнд Áóãàò, Á¿ðýãõàíãàé, Îðõîí, Ñýëýíãý, Õàíãàë сумын 28 ìàë÷äûí á¿ëýã 19125 ãà áýë÷ýýðèéã ýð÷èìæñýí áîëîí õàãàñ ýð÷èìæñýí àæ àõóé ýðõëýõ çîðèóëàëòààð 15 æèëèéí õóãàöààãààð àøèãëàõ ãýðýý áàéãóóëàí àæèëëàснаар ìàë÷èä ìàëûí òîîíû õîéíîîñ áóñ ÷àíàðò àíõààðëàà õàíäóóëæ, áýë÷ýýðèéн äààöûã ç¿é çîõèñòîé àøèãëàн, талхагдлыг бууруулах асуудал òîäîðõîé õýìæýýíèé ãàçàðò ¿ð àøãàà ºã÷ áàéíà. Àéìãèéí áîëîí ñóì îðîí íóòãèéí òºñâèéí îðëîãûã á¿ðä¿¿ëäýã òîìîîõîí ýõ ¿¿ñâýðèéí íýã áîëîõ ãàçðûí òºëáºðèéí îðëîãоос 341.8 ñàÿ òºãðºã òºñºâò òºâëºð÷, төлөвлөгөө 177 õóâèéí áèåëýëòòýé áàéíà. Гàçàð çàõ çýýëèéí ýðãýëòýíä ºíäºð à÷ õîëáîãäîëтой орж, гàçðûí òºëáºðèéí îðëîãî ñ¿¿ëèéí 10 æèëд òàñðàëòã¿é ºññºí íü àéìàã îðîí íóòãèéí òºñâèéí îðëîãîä íºëººëºõ¿éö àõèö ãàð÷ áàéãàà þì. Газрын төлбөрийн орлого аéìãèéí õýìæýýíä áèåëýëò сайтай áàéãààãèéí õàæóóãààð Õèøèã-ªíäºð 64 хувь, Ñàéõàí 21 хувь, Ìîãîä 57 хувь, Ãóðâàíáóëàã 80 хувиар газрын төлбөрийн орлогыг тасалдуулсныг òóõàéí ñóì îðîí íóòãèéí óäèðäëàãóóä àíõààð÷ àæèëëàõ øààðäëàãàòàé юм. Аймаг сумын хэмжээнд хилийн цэсийн болон газар нутаг, бэлчээрийн газрын маргааныг үндсэндээ шийдвэрлэæ, èðãýä ìàë÷äûí õîîðîíäîõ çºð÷иë人íèéã àðèëãàëàà. 2012 онд Сайхан суманд амралт аялал жуучлалын зориулалтаар олгогдсон 10 га газар, Баян-Агт сумын “Хануй” амралт дахь шатахуун түгээх станцын газар, Булган суманд Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх албаны конторын газрын маргаанууд гарлаа. Сумын Засаг дарга нар газар олгох шийдвэр гаргахдаа мэргэжлийн байгууллагатай зөвшилцөхгүй, хууль эрх зүйн үндэслэл, газрын байршил, зориулалтыг нарийвчлан тодорхой заагаагүйгээс болж, газрын зөрчил маргаан их гарч, иргэд, байгууллагууд хохирох асуудал гарч байна. Энэ асуудлыг шийдвэр гаргах эрх бүхий албан тушаалтнууд онцгойлон анхаарч ажиллах шаардлагатай байна. Сóìдûí õóâüä ãàçàð îëãîëò õèéõäýý ýõíèé ýýëæèíä øèíýýð îëãîõ ãàçðûí íººöèéã ìýðãýæëèéí áàéãóóëàãын îðîëöîîòîéãîîð òîãòîîж, èðãýí òóñ á¿ðт îëãîõ ãàçðûí õýìæýý, õèë çààãèéã íàðèéâ÷ëàí òîãòîîæ, õ¿ëýýëãýí ºãºõ, õÿíàëòàíä òàâèõ øààðäëàãûã ÷óõàë÷ëàí àíõààð÷ àæèëëàõ íü ç¿éòýé. Байгаль орчин, газрын харилцааны чиглэлээр 2013 онд дараахь зорилтыг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна.
Зургаа. Áàðèëãà õîò áàéãóóëàëò, äýä á¿òöèéí ñàëáàðûí òàëààð: Дэд бүтцийн хөгжлийг эрчимжүүлж, эдийн засгийн өсөлтийг сайжруулан, õºðºí㺠îðóóëàëòûã ¿ð ä¿íòýé çàðöóóëàõ áîäëîãî áàðèìòëàí, хөрөнгө оруулалтын төсөл, арга хэмжээг хуулийн дагуу хугацаанд нь чанартай зохион байгуулах зорилт тавин ажиллалаа. 2012 онд улсын болон орон нутгийн төсвийн хөрөнгөөр 17.2 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтын ажил хийгдэхээр төлөвлөгдсөнөөс улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтаар аймгийн Засаг даргад эрх шилжиж ирсэн 60 төсөл арга хэмжээ 7.9 тэрбум төгрөг, орон нутгийн төсвийн хөрөнгө оруулалтаар 34 төсөл арга хэмжээ хэрэгжүүлэхээр 0.8 тэрбум төгрөг, нийт 8.7 тэрбум төгрөгийн хөрөнгө оруулалтын ажил хийгдлээ. Булган сумын Цогт хун тайжийн хөшөө, Барилгын бирж, ХААИС-ийн харъяа МСҮТ-ийн багш нарын 2 айлын орон сууц, мөн сургуулийн спорт заал, Газар хөдлөлтийг бүртгэх станцын контор, Рашаант сумын хүн эмнэлгийн барилгын өргөтгөл, Дашинчилэн,, Баян-Агт сумын цагдаагийн кобан, 16 сум 1 тосгонд хийгдэх хүүхдийн тоглоом зэрэг барилга байгууламжуудыг шинээр барьж, Баяннуур сум төрийн албан хаагчийн 10 айлын орон сууцыг засварлаж, ашиглалтад орууллаа. Булган сумын төв талбай, Нутгийн удирдлагын ордон, Ø¿¿õèéí øèéäâýð ã¿éöýòãýëèéí барилга, МСҮТ-ийн спорт заал, Нэгдсэн эмнэлгийн 50 ортой төрөх эмнэлэг, Булган сумын 640 хүүхдийн суудалтай сургууль, 150 хүүхдийн цэцэрлэг, Áóãàò ñóìûí õ¿í ýìíýëýãèéí ºðãºòãºë, Хутаг-Өндөр сумын эмнэлгийн амбулатор, Хялганат тосгоны сургууль, Áàÿí-Àãò ñóìûí ñî¸ëûí òºâ, Тэшиг, Гурванбулаг сумын сургууль зэрэг барилгууд шинээр баригдаж байна. 2012 оны хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөөнд зураг төсөл нь бэлэн болоогүй 30 гаруй барилга байгууламжийн ажил тусгагдаж, аймгийн Засаг даргад эрх шилжиж ирсэн. Уг ажлыг хэрэгжүүлэх зорилгоор хууль тогтоомжийн дагуу холбогдох мэргэжлийн байгууллагуудын төлөөллийг оролцуулан зургийн даалгавар боловсруулж, мэргэжлийн байгууллагаар зураг, төсвийг хийлгэн, хуулийн дагуу тендер зарлах нөхцөлийг бүрдүүлж ажиллалаа. Үүний үр дүнд Булган аймгийн Нийгмийн даатгалын хэлтсийн конторын барилгын засвар, Булган сумын хог ангилан ялгах дахин боловсруулах цэгийн барилга, Орхон сумын төвд баригдсан цагдаагийн кабон барилга, Соёлын төвийн барилгын дээврийн засвар, Хялганат тосгоны соёлын төвийн барилгын их засвар, Баяннуур сумын Хүн эмнэлгийн халаалтын тогооны барилга, Булган хотын төв талбайд Цогт тайжийн хөшөөг барих, Хишиг-Өндөр сумын сургуулийн барилгын дээврийн засвар зэрэг барилга байгууламжийн ажлууд гэрээт хугацаанаасаа өмнө чанарын сайн түвшинд хэрэгжилээ. Харин Баян-Агт сумын цэцэрлэг, Тэшиг сумын хүн эмнэлэг, аймгийн Музей зэрэг барилгуудын засвар, Булган сумын 3 дугаар багийн өрхийн “Эмийн цэцэглэн” эмнэлэгийн өргөтгөл, Рашаант сумын Хөгнө тарны тусгай хамгаалалттай газрын захиргааны конторын барилгын ажлын зураг төсөв бэлэн болоогүйгээс цаг хугацаа алдаж, ашиглалтад орох хугацаа хойшилж, зарим ажил нь хийгдэж байна. Иймд хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөөнд тусгуулах ажлаа сум өөрсдөө биечлэн хөөцөлдөж, мэргэжлийн байгууллагаар зураг төсвөө хийлгэсний дараа хөрөнгийн асуудлыг холбогдох газруудад тавьж, асуудлаа шийдвэрлүүлэх шаардлагатай. Улсын төсвийн хөрөнгөөр Цэнгэлдэх х¿рээлэнгээс Дашчойнхорлон хийд х¿ртэлхи 1,2 км õàòóó õó÷èëòòàé àâòî çàìыг шинээр áàðих ажил дуусах шатандаа явж байна. Ç¿¿íò¿ð¿¿ ÷èãëýëä 1.24 êì àâòî çàì áàðèõ àæëûí ã¿éöýòãýã÷ýýð Óëààíáààòàð õîòûí “Õóð íî¸ä” ÕÕÊ øàëãàðч, замын далангийн ажил дуусч байна. Нийтийн эзэмшлийн 3 орон сууцнуудын гадна талбайд шинээр авто машины зогсоол, орц, гарц байгуулж, 10 дугаар байрны зогсоол, авто замын зурагт өөрчлөлт орох болсонтой холбогдон уг ажил хойшлогдоод байна. Áóëãàí–Орхон-Могод ÷èãëýëèéí íèéòèéí çîð÷èã÷, øóóäàí òýýâðèéí ¿éëчилгээ шинээр нээж, Булган-Улаанбаатар /хойгуураа/ чиглэлд өдөр бүр нийтийн зорчигч тээврийн автобусаар үйлчилж, үйл ажиллагаа нь тогтворжиж байна. Хүлээгдэж байгаа гүйцэтгэлээр 42 мянган èðãýäэд íèéòèéí çîð÷èã÷ òýýâðèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëñэíýýñ õîò õîîðîíäîä 11 760, îðîí íóòãèéí ÷èãëýëä 30 240 èðãýäýä ¿éë÷èëæýý. Ýíý нь өнгөрсөн онтой õàðьöóóëаõàä 9,1 хувèàð áóþó 3504 çîð÷èã÷îîð ºññºí ä¿íòýé áàéíà. Àâòî òåõíèêèéí óëñûí ¿çëýãýýð аймгийн хэмжээнд 5000 òýýâðèéí õýðýãñýë îíîøëîãîîíä õàìðàãäàõààñ 6462 òýýâðèéí õýðýãñýë õàìðàãäàæ, төлөвлөгөөний биелэлт 129.2 хувьтай байна. Энэ нь өнгөрсөн онтой харьцуулахад 29.2 хувиар буюу 892 тээврийн хэрэгслээр өссөн байна. “Булган АЗЗА” ТªХК нь улсын чанартай авто замд 540 сая тºгрºгийн авто зам, замын байгууламжийн засвар, арчлалтын ажил хийхээс ХБГ-ээр 540.9 сая тºгрºгийн, Булган хотын доторхи замд 516 сая төгрөгийн ажил хийж төлөвлөгөөгөө 100 хувь биелүүлсэн áàéíà. БНХАУ-ын хөнгөлттэй зээлийн хөрөнгө оруулалтаар шилэн кабельд холбогдоогүй Могод, Бүрэгхангай, Баян-Агт, Тэшиг, Сэлэнгэ, Хангал зэрэг сумдад шилэн кабелийн сүлжээ байгуулж, улсын комисст хүлээлгэн өгөх бэлтгэл ажил хийгдэж байна. Óòàñã¿é òåëåôîíû òîî 1214, ¿¿ðýí òåëåôîí õýðýãëýã÷äèéí òîî 39.5 ìÿíãà, êàáåëèéí òåëåâèçèéí õýðýãëýã÷äèéí òîî 0.9 ìÿíãàä òóñ òóñ õ¿ðñýí áàéíà. Øóóäàíãèéí ¯éë÷èëãýýíèé ãàçàð øóóäàí õ¿ðãýëòèéã 5 ñóìàíä ººðèéí òýýâðýýð, 2 ñóìàíä ãýðýýãýýð õ¿ðãýõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëæ, 1033 çîð÷èã÷ òýýâýðëýæ, 191 èëãýýìæ, 13112 албан áè÷èã, çàõèäëûã ÿëãàí áîëîâñðóóëæ, 58.5 ñàÿ òºãðºãèéí õýâëýë çàõèàëñàí áàéíà. “Ýðäýíýò-Áóëãàíû öàõèëãààí ò¿ãýýõ ñ¿ëæýý” ÒªÕÊ-èéí Áóëãàí ñàëáàð 191 мянган êâò/öàã öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷ äàìæóóëàí àâ÷, 152 мянган êâò/öàã öàõèëãààí ýð÷èì õ¿÷ áîðëóóëж, òîãòîîñîí àëäàãäëûг íîðìàòèâ хэмжээнээс 2.0 хувиар бууруулсан байна. Àéìãèéí òºâ ñóóðèíãèéí ºâºëæèëòèéí áýëòãýë õàíãàõ ажлын төлөвлөгөө гарган хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулж, сумдын ажлын явцыг шалгаж, дүгнэлээ. Òºâ ñóóðèíãèéí ºâºëæèëòèéí áýëòãýëийг аймгийн íýãäñýí дүнгээр 92.5 хувиар хангасан байна. 2013 онд барилга, хот байгуулалт, дэд бүтцийн салбарт дараах зорилтыг дэвшүүлж байна. Үүнд:
Долоо. Нийгмийн бодлогын хэрэгжилтийн талаар: Нийгмийн бодлогын талаар эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээний чанарыг сайжруулах, багшлахуйн арга зүй, хичээлийн судалгааны ажлыг хийх, өрхийн хөгжлийг дэмжих жилийн ажлыг зохион байгуулахад илүүтэй анхаарч 2012 онд дэвшүүлсэн зорилтууд үндсэндээ хэрэгжлээ. “Эмнэлгийн тусламж үйлчилгээний чанарын жил”-д хийхээр төлөвлөсөн ажил 87,2 хувьтай хэрэгжиж, “Чанарын тэмдэг ашиглах журам”, “Оны шилдэг чанарын алба шалгаруулах журам”-уудыг гарган хэрэгжүүлж, “Эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний чанарын хяналтын аймгийн салбар зөвлөл”-өөс давхардсан тоогоор эрүүл мэндийн 64 байгууллагад чанарын хяналт хийж зөвлөн тусаллаа. “Эх хүүхдэд ээлтэй сум”, ”Эх хүүхэд, жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн сүрьеэгийн эрт илрүүлэлт, урьдчилан сэргийлэлтийг хамгийн сайн хэрэгжүүлсэн шилдэг сум” шалгаруулах, “Эмнэлгийн тусламж, үйлчилгээний чанарын жилд эх баригч сувилагчийн оролцоо“, “Эмийн чанар аюулгүй байдал” сэдэвт аян, “Эмийн зохистой хэрэглээг төлөвшүүлье”, “Үйлчлүүлэгчдэд ээлтэй үйлчилгээ” нэвтрүүлэх нэрэмжит ажлыг зарлан дүгнэлээ. Жайка, Японы Олон Улсын Сувилахуйн сангийн санхүүжилтээр Булган суманд хэрэгжүүлсэн “Эх нялхасын төлөө иргэдийн оролцоотой эрүүл хот бүтээх төсөл”-ийн эцсийн хяналт шинжилгээ үнэлгээг хийж, энэ онд төслийн үйл ажиллагаа өндөрлөж байна. “Эрүүл хүүхэд” аяны үзлэгээр нийт хүүхдийн 94,3 хувь буюу 17 159 хүүхэд үзлэгт хамрагдсанаас 72,5 хувьд нь ямар нэг эрхтэн тогтолцооны эмгэг илэрсний 30,0 хувийг эмчлэн эрүүлжүүллээ. Хүүхдийн 85.0 хувь шүдний эмгэгтэй байна. ММСС-гийн санхүүжилтээр артерийн гипертензийн эрт илрүүлгийн үзлэгт 6469 хүн хамрагдаж, хамрагдвал зохих хүн амын 45,2 хувь нь хамрагдсанаас хэвийн 55,9 хувь, артерийн гипертензи байж болох 25,4 хувь, онош батлагдсан 18,5 хувь байна.“Чихрийн шижин хэв шинж- 2” өвчний эрт илрүүлгийн үзлэгт 6469 хүн хамрагдхаас 45,2 хувь нь хамрагдаж, хэвийн 89,6 хувь, өлөн үеийн гюлкозын өөрчлөлттэй 8,6 хувь, онош батлагдсан 1,8хувь байна. Хөхний эмнэл зүйн үзлэг шинжилгээнд 9414 эмэгтэй хамрагдахаас 2353 эмэгтэй буюу 25 хувь, умайн хүзүүний өмөнгийн эрт илрүүлэг үзлэгт хамрагдвал зохих 3214 эмэгтэйгээс 2268 буюу 70,6 хувь нь хамрагдаад байна. ”Хавдрын эсрэг үндэсний аян-2012” үзлэгээр 2087 хүнийг хавдрын нарийн мэргэжлийн эмчийн үзлэг шинжилгээнд хамруулснаар, хорт хавдрын сэжигтэй тохиолдол 4, хавдрын урьдал өвчин 175, хоргүй хавдар 130-ийг илрүүлэн, хяналтын үзлэг 86, эсийн шинжилгээ 229, эдийн шинжилгээ 10, мэс ажилбар 10-ийг хийж тусламж, үйлчилгээ үзүүллээ. Эрүүл мэндийн салбарын хэмжээнд 2012 оныг “Санхүүгийн сахилга хариуцлагыг дээшлүүлэх жил” болгон зарлан, дүгнэлээ. Эхийн эндэгдэлгүй ажиллаж, жирэмсэний эрт үеийн хяналт 92,8%-д хүрч өмнөх оныхоос 2,0 хувиар өсч, õàëäâàðò ºâ÷ний 758 тохиолдол á¿ðòãýãäýж 10000 хүн амд ноогдох өвчлөл 129.6 промиль байгаа нь улсын дунджаас 11.7 промилээр бага, уðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ òàðèëãà 99,9 õóâüд хүрч өнгөрсөн оны мөн үеэс 0,4%-иар нэмэгдлээ. Өнгөрсөн оны ìºí ¿åòýé õàðüöóóëàõàä ò¿ðãýí òóñëàìæèéí äóóäëàãà 3,8 хувèàð, àëñûí äóóäëàãà 6,2 хувèàð буурлаа. Аймгийн бүх ард түмний спортын наадмыг 10 төрлөөр, өсвөр үеийн аймгийн аваргын тэмцээнийг 13 төрлөөр, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн тэмцээнийг 2 төрлөөр, нэрэмжит тэмцээнийг 20 төрлөөр, нийт 60 тэмцээнийг зохион байгууллаа. Тамирчид улс, бүсийн тэмцээнээс алт 41, мөнгө 56, хүрэл медаль 79, нийт 176 медаль хүртэн, спортын мастер 3, дэд мастер 10 төрж, улсын аварга болсон өсвөр үеийн тамирчид, дасгалжуулагчдыг 1,2 сая төгрөгөөр шагнаж урамшууллаа. Өсвөр үеийн цана 3 дахь удаагаа, буудлага болон волейбол 2 дахь удаагаа улсад түрүүлсэн амжилт гаргалаа. Хүн амын бие бялдрын түвшин тогтоох сорил судалгаанд 7-64 насны 52374 хүн хамрагдахаас 36512 хүн буюу 69,7 хувь нь хамрагдлаа. 2012-2013 оны хичээлийн жилд 24 цэцэрлэгт 3694 хүүхэд, үүнээс байнгын бүлэгт 2718, хувилбарт сургалтаар 976 хүүхэд хүмүүжиж, хүүхдийн тоо өмнөх оныхоос 292-оор нэмэгдэж, хамран сургалт 77,9 хувь болж өмнөх оныхоос .5.8.. хувиар ахилаа. Аймгийн 24 цэцэрлэгийн 89 бүлгийг тоглоомжуулан, 75,0 сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалт хийгдлээ. Ерөнхий боловсролын 22 сургуульд 9418, МСҮТ-д 683 гаруй сурагч суралцаж, суурь боловсролын хамран сургалт 85,6 хувь болж, өмнөх оныхоос 8,6... хувиар өслөө Улсын тэргүүний сургуулийн болзлыг хангаж Чин ван М.Ханддоржийн нэрэмжит “Эрдмийн өргөө” цогцолбор сургууль “Улсын тэргүүний сургууль” боллоо. “Сурах бичгийн түрээсийн тогтолцоо”,“Хөдөөгийн нүүдэлчин болон шилжин суурьшсан иргэдийн хүүхдүүдэд СӨБ олгох”, “Багшлахуйн арга зүйн хөгжлийг түгээн дэлгэрүүлэх тогтолцоог бэхжүүлэх” төслүүдийг амжилттай хэрэгжүүллээ. “Мөрөөдлийн сагсан бөмбөг”-ийн тэмцээнийг сум, аймагт зохион байгуулж, улсад амжилттай оролцлоо. Багш бэлтгэдэг их дээд сургуулийг 2012 онд төгссөн, ажил хайж байгаа багш нараас анх удаа “батламж” шалгалт авахад 78 багш шалгагдснаас 41,0 хувь нь батламж авлаа. БСГ-аас “Багшийн хөгжлийн мэдээлэл харилцааны технологийн төв”-ийг шинээр байгуулан, “Манай ирээдүй” сонинг улирал тутам гаргаж, сургууль, цэцэрлэг, аймаг, сумын удирдлагыг мэдээллээр хангалаа. Албан бус боловсролыг хөгжүүлэх талаар аймгийн Засаг даргын захирамж гарган хийх ажлын төлөвлөгөө, сургалтанд хамруулах суралцагчдын хяналтын тоог батлан сум, сургуулийн удирдлагад тодорхой үүрэг өглөө.
Аймгийн музейн тооллогын ажлыг зохион байгуулж, íèéò үзмэр эд өлгийн зүйлийн 53,0 хувийг ñî¸ëûí ºâèéí òºâèéí á¿ðòãýë ìýäýýëëèéí цахим ñàíä îðóóëëàà. Соёлын өвийн төвтэй хамтран “Булган аймаг дахь түүх, соёлын үл хөдлөх дурсгал” номыг хэвлүүллээ. Хөгжимт жүжгийн театрын хамт олон “Сонгодог бүтээл-2012” улсын уралдаанд “Дууны хорвоо” концерт, “Арын албаныхан” драмын жүжгээр амжилттай оролцлоо. Төв номын сан нь фондны íîìыг электрон катологит 100,0 хувь оруулж, сумын номын сангуудад 53,9 сая төгрөгний фонд баяжилт хийгдлээ. “Îëóóëàà óíøúÿ” íîìûí àÿí, “Ãýð á¿ëýýðýý íîì óíøèõ õºäºë㺺í”-ийг зохион байгуулж, “Оюунлаг гэр бүл” шалгарууллаа. “Өрх, гэр бүлийн хөгжлийг дэмжих жил”-д 6 зорилт дэвшүүлж, 88 àðãà õýìæýýã õýðýãæ¿¿ëýõýýð òºëºâëөж 96 хувийн биелэлттэй байна. Жилийн ажлаар “Нэрэмжит сарын ажил”, “Олон нийтэд унших лекцийн сэдэв” , агентлаг ТББ-аас 14 болзолт уралдаан зарлан, жилийн ажлыг хэвлэл мэдээллийн хэрэгслэлээр сурталчилж, гарын авлага материалаар хангаж, гэр бүлийн чиглэлээр мэргэшсэн хүмүүсийг урин уулзалт ярилцлага зохион байгууллаа. Өрхийн аж ахуй, бичил бизнесийг дэмжиж нэг багт 2.9 ñàÿ, 74 багт нийт 214,6 сая òºãðºãèéã õóâààðèëан зээл олгож, үр дүнг тооцон ажиллалаа. Өрх гэр бүлийн боловсрол, эрүүл мэнд, хөгжил төлөвшил, эцэг эхчүүдийг үүрэг хариуцлага, хүүхдийн хүмүүжил, гэр бүлийн үнэ цэнийн тухай “Охин үрээ хайрла”, “Хос багана” тоглолт, “Тэнгэрлэг 9 гэр бүл”, “Øèëäýã 9 ýýæ” шалгаруулалт, “Зуун аав буюу зуун өрхийн тэргүүн”-ийн уулзалт, “ Өрх толгойлсон эхчүүд болон өрх гэрээ манлайлан авч яваа эмэгтэйчүүд”, “Хүүхдийн хүмүүжилд эцэг эхийн үүрэг хариуцлага” хэлэлцүүлэг зэрэг томоохон арга хэмжээнүүдийг зохион байгууллаа. Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих үйлчилгээг ажилгүй иргэдэд үзүүлснээр нийт 429 ажлын байр, үүнээс байнгын 279, улирлын, түр 150 ажлын байрыг бий болгож, 703 иргэнийг хөдөлмөр, эрхлэлтийн, 755 иргэнийг мэргэжлийн боловсрол олгох сургалтанд хамруулж, ХЭДС-гаас нийт 1,5 сая төгрөгийг зарцууллаа. Ажлын байр бий болгосон ажил олгогчийг дэмжих арга хэмжээнд 10 ажил олгогчид 13,2 сая төгрөгийг олголоо. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хөдөлмөр эрхлэлтийн 75 төслөөс 35 төсөлд 40,5 сая төгрөгийн санхүүжилт хийгдэж, 75 иргэн байнгын ажлын байртай болж, үүнээс 36 хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн ажлын байртай боллоо. “Малчдын хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих хөтөлбөр”-т Баяннуур, Дашинчилэн, Рашаант, Гурванбулаг, Сайхан, Хутаг-Өндөр сумдаас нийт 30 өрх хамрагдаж 120,0 сая төгрөг зарцууллаа. “Орлого орлуулан тооцох арга”-аар аймгийн нийт өрхийн амжиргааны түвшингийн байдлыг судлахад 14431өрх буюу нийт өрхийн 85,9 нь хувь хамрагдаж, 261 өрхийг буюу 1,8 хувийг “Заавал хөгжих өрх” ба “Нэн ядуу өрх”-өөр тодорхойлж, дахин судалгаа хийлгэх хүсэлтэй 308 өрхийг дахин судалгаанд хамрууллаа. Нэн ядуу 261 өрхийн 1500 гаруй иргэнд 45,1 сая төгрөгийн хүнсний тусламж дэмжлэг үзүүлэн, эдгээр бүх өрхөд “Эрүүл мэндийн эрхийн бичиг” олгон эмнэлгийн тусламж үйлчилгээнд хамруулж, зардлыг нь төслөөс гаргаж байна. Амьжиргааг нь дээшлүүлэхээр 400 өрх сонгож авснаас 320 өрхийн амьжиргааг дээшлүүлж, орлого багатай нэн ядуу, орон гэргүй өрхөд нийт 222 гэр олголоо. “Тогтвортой амжиргаа-2” хөтөлбөрийн олон нийтийн санаачлагын сангаас 256,2 сая төгрөгийн 40 төсөл, Бэлчээрийн МАА-н эрсдлийн удирдлагын сангаас 262,1 сая төгрөгийг 68 төсөл шалгаруулан хэрэгжүүллээ. Нийгмийн даатгалын сангуудад 6,3 тэрбум төгрөг төвлөрүүлэн, орлогын төлөвлөгөөг 105,5 хувиар биелүүлж, сайн дурын нийгмийн даатгалд 1928 хүнийг хамруулсан нь өнгөрсөн оныхоос 23,9 хувиар өсч, НДШ шимтгэл төлөгч ажил олгогчийг өмнөх оны мөн үеийнхээс 4,4 хувиар нэмэгдүүлж, нийт 520 ажил олгогч НДШ төлж байна. 2011-2012 оны Нийгмийн түншлэлийн 3 талт гэрээг 87,0 хувьтай дүгнэж , 2013-2015 оны гэрээний төслийг боловсруулаад байна. Нийгмийн салбарын 2012 оны ажилд дүгнэлт хийхэд анхаарвал зохих асуудлууд: Эрүүл мэндийн эхний 11 сарын мэдээгээр эхийн эндэгдэл гарах эрсдэл дагуулсан гэрийн төрөлт 3 тохиолдол гарч, аймгийн хэмжээнд нялхасын ýíäýãäýë өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад 7 тохиолдол буюу 63,6 хувиар нэмэгдэж, аìüä òºðñºí 1000 õ¿¿õäýä 20.4 промиль байгаа нь óëñûí äóíäæаас 5.4 ïðîìèëýýð өндөр áàéíà Хүүхдийн перинатель эндэгдлийн 15 тохиолдолд бүртгэгдсэн нь 1000 амьд төрөлтөд 17,2 промиль байгаа нь улсын дундажаас 2,5 промилээр өндөр байна. Сүрьеэгийн өвчлөл өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад 43,6 хувиар нэмэгдэж 10000 хүн амд 9.6 ногдож байна. Оñîë ãýìòëèéí нас баралтын 38 тохиолдол бүртгэгдэж, өнгөрсөн оныхоос 5,5 хувиар өсч, үүний 55,3хувийг зам тээврийн осол, 15,8 хувийг амиа хорлосон, 5,3 хувийг бусдад хорлогдсон, 23,7 хувийг бусад осол эзэлж байна. Хîðò õàâäàð ºâ÷íий улмаас 70 õ¿í íàñ áàðñàí íü өнгөрсөн оныхоос 18,6 хувь нэмэгдэж, íèéò íàñ áàðàëòûí 23,4%-èéã ýçýëæ áàéíà. Вируст гепатитийн ºâ÷лөл 206 òîõèîëäîë á¿ðòãýãäэж 10000 хүн амд 35.2 ноогдож байгаа нь óëñûí äóíäæààñ 12.2 ïðîìèëýýð өндөр áàéíà. Эдгээр үзүүлэлтийн жилийн эцсийн гүйцэтгэлд хяналт шинжилгээ, үнэлгээ хийж, гэрийн төрөлтийг зогсоох, хүүхдийн эндэгдэл, хорт хавдар, осол гэмтлийн нас баралт, вируст гепатитийн ºâ÷лөлийг тууштай бууруулах цогц арга хэмжээг ЭМГ, Нэгдсэн эмнэлэг, сумын болон эрүүл мэндийн салбарын удирдлага хамтран авч хэрэгжүүлэх нь зүйтэй. Бага, суурь боловсролын хамран сургалт дорвитой өсөхгүй, Булган аймагт иргэний харьяалалтай 1483 хүүхэд өөр, аймаг, сумын сургуульд сууж, хамран сургалтын хувийг бууруулж байгаа шалтгааныг аймаг, сумын хэмжээнд нарийвчлан судалж, үнэлгээ дүгнэлт хийх шаардлагатай байна. Хүүхдийн тоо цөөн, бүлэг дүүргэлт багатай сумын сургуулиудын санхүүгийн үр ашгийн үзүүлэлтийг яаж дээшлүүлэх талаар сум, сургууль бүр стратегийн төлөвлөгөө боловсруулан ажиллах нь зүйтэй. Соёлын биет бус өвийн өвлөн тээгчийг олж тогтоох, бүртгэж баримтжуулах, түүх соёлын үл хөдлөх дурсгалт зүйлийг хадгалж, хамгаалах, сэргээн засварлах ажил хангалтгүй байна. Нийгмийн даатгалын өр авлагын хэмжээ өмнөх оныхоос 51,5 сая төгрөгөөр нэмэгдсэн нь цаашид шимтгэлийн өр авлагыг бууруулах арга хэмжээг яаралтай авах хэрэгтэйг харуулж байна. Нийгмийн халамж хамгааллын төсөл хөтөлбөр, хууль тогтоомжийг иргэд олон нийтэд мэдээлэх сурталчилах ажлыг өргөжүүлэх, цаг тухайд нь мэдээллээр хангахад анхаарч ажиллах шаардлагатай байна. Ялангуяа “Хүүхдийн мөнгө олгох”, Нийгмийн халамжийн тухай хуулийн хэрэгжилт, Хүнсний талон олгох, “Өрхийн эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээний эрхийн бичиг” олгох талаар иргэдэд үнэн зөв мэдээлэл хүргэх хэрэгтэй байна. Ажил идэвхитэй эрж хайж байгаа иргэдийг мэдээллээр хангах, ажил олгогчид зуучилж өгөх үйлчилгээг шинэчлэхийг иргэд шаардаж байна.
2013 онд иргэдийг ажилтай орлоготой, эрдэм боловсролтой, эрүүл чийрэг болгоход чиглэсэн шинэчлэлийн “Шинэ Булган” хөтөлбөр дэхь нийгмийн бодлогын үндсэн зорилтуудын хүрээнд дараахь арга хэмжээг авч хэрэгжүүлнэ.
Найм. Áàòëàí õàìãààëàõ áîäëîãî çîðèëòûí òàëààð: Цэргийн штаб нь 2012 онд Батлан хамгаалахын холбогдолтой хууль тогтоомж, төрийн цэргийн бодлогыг орон нутагт хэрэгжүүлж, аймгийн Засаг даргын мөрийн хөтөлбөрийн хэрэгжих нөхцөлийг хангахад үйл ажиллагаагаа чиглүүлэх, Зэвсэгт хүчний анги, байгууллагуудыг бие бүрэлдэхүүн, техникээр нөхөн хангах, аймгийн дайчилгааны төлөвлөгөөний хэрэгжих нөхцөлийг бүрдүүлэх үндсэн зорилт дэвшүүлэн үйл ажиллагаагаа хэвийн явуулж ирлээ. Äàé÷èëãààíû äààëãàâàð á¿õèé öýðãèéí àíãè áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí äàé÷èëãààíû äààëãàâðààð òàòàí íèéë¿¿ëýõ áèå á¿ðýëäýõ¿¿í, òåõíèêèéí òîäîòãîëûã áè÷èã áàðèìòààð òîäîòãîæ, îðîí íóòãèéí òîäîòãîëûã 16 ñóìàíä õèéæ ìàòåðèàëûã БХЯ,Зэвсэгт хүчний жанжин штабын холбогдох газар хэлтсүүдэд хүргүүлëýý. Булган аймгаас хугацаат цэргийн албыг нэр төртэй хааж байгаа нэр бүхий найман дайчдын ар гэрт хүндэтгэл үзүүллээ. “Монгол цэргийн өдөр” Çýâñýãò õ¿÷èí ¿¿ñ÷ áàéãóóëàãäñàíû 91 æèëèéí îé, БНМАУ-ын баатар, хурандаа генерал Ж.Лхагвасүрэнгийн 100 жилийн ойг тэмдэглэн өнгөрүүлэх ажлын хэсгийг байгуулж, тусгай төлөвлөгөөний дагуу тэмдэглэлээ. Çàñãèéí ãàçðûí òîãòîîë, ÇÕÆØ-ûí äàðãûí òóøààë, àéìãèéí Çàñàã äàðãûí çàõèðàìæèéí äàãóó 2011 îíû 1,2-ð ýýëæèéí öýðýã õàëàõ, 2012 îíû 1,2 -ð ýýëæèéí öýðýã òàòàõ àæëûí óðüä÷èëñàí áîëîí íýãäñýí ¿çëýãèéã ýì÷ íàðûí êîìèññûí á¿ðýëäýõ¿¿íòýéãýýð çîõèîí áàéãóóëæ, 300 гаруй çàëóó÷óóäûã öýðãèéí жинхэнэ àëáàíä òýíö¿¿ëýí õèëèéí áîëîí äîòîîäûí, åðºíõèé çîðèóëàëòûí öýðãèéí àíãèóäàä õóâààðèëàí öýðãèéí æèíõýíý àëáûã õààëãàæ áàéíà. ̺í Çýâñýãò õ¿÷íèé áîëîí õèëèéí öýðãèéí àíãèóäàä 12 èðãýíèéã ãýðýýò öýðãèéí àëáàíä ñîíãîí øàëãàðóóëàëòààð òýíö¿¿ëýí, Çýâñýãò Õ¿÷íèé Æàíæèí Øòàáààñ ºãñºí õóãàöààò áîëîí ãýðýýò öýðãèéí õÿíàëòûí òîîã 100 õóâü áèåë¿¿ëëýý. Цэргийн алба хаах насны дээд хязгаарт хүрсэн 51 иргэнийг цэргийн дүйцүүлэх албыг мөнгөн төлбөрийн хэлбэрээр орлуулан хаалгахаар аймгийн Засаг даргын захирамжаар 21,.0 сая төгрөгийн мөнгөн төлбөрийг холбогдох хууль дүрмийн дагуу тогтоож, 100 хувь% барагдууллаа. “Дайчилгааны тухай” Монгол улсын хууль, Батлан хамгаалахын Сайдтай аймгийн Засаг даргын байгуулсан гэрээ, Зэвсэгт хүчний жанжин штабын даргын тушаалын дагуу дайчилгааны бэлтгэл нөөцийн бүрэлдэхүүн түрүүч байлдагч 60 хүнийг 5 мэргэжлээр давтан болон шинээр мэргэжил эзэмшүүлэх сургалтыг Зэвсэгт хүчний 186-р ангийн “Сургалтын төв”-д, цэргийн дүйцүүлэх албыг биеэр хаах 30 иргэнийг “Жаргалант” зусланд 14 хоног цэргийн анхан шатны сургалтыг тус тус төвлөрүүлэн зохион байгуулан явуулж шаардлагатай командуудад оногдуулан дансаллаа. Цэргийн штаб нь 2013 онд Батлан хамгаалахын холбогдолтой хууль тогтоомж, төрийн цэргийн бодлогыг орон нутагт хэрэгжүүлж, аймгийн Засаг даргын мөрийн хөтөлбөрийг хэрэгжих нөхцөлийг хангахад үйл ажиллагаагаа чиглүүлэх, дайчилгааны төлөвлөгөөний дагуу шаардлагатай байгаа бэлтгэл офицерууд бэлтгэх 1,2-р зэргийн бэлтгэл үүрэгтний сургалтыг чанартай зохион байгуулах зорилт дэвшүүлж байна. Хүндэт төлөөлөгчид өө!
Та бүхнийг аймгийн 2012 оны ажилд үнэлэлт дүгнэлт өгч 2013 онд дэвшүүлж байгаа зорилтуудын талаар үнэтэй саналаа нэмэрлэхийг хүсэж байна.
Анхаарал хандуулсанд баярлалаа |
Фото мэдээ
Вэбийн статистик
|
||||||||
.JPG)
